24 июль – Халыкара үз-үзеңне кайгырту көне

Фото: ясалма интеллект

Бөекбританиядә теркәлгән бу хәйрия оешмасы сәламәт яшәү рәвешен пропагандалау белән шөгыльләнә. Дата 24 июльдә билгеләнгән, чөнки бу сан үз-үзеңне кайгыртуның 24 сәгать, атнаның 7 көне дәвамында мөһимлеген символлаштыра.

Үз-үзеңне кайгырту – ул нәрсә?

Үз-үзеңне кайгырту – бу физик, эмоциональ, психик һәм рухи сәламәтлекне саклауга һәм яхшыртуга юнәлдерелгән аңлы гамәлләр. Бу – бары тик спа-процедуралар яки матурлык салоннарына бару гына түгел, ә көн саен үзеңә игътибарлы булу, үз ихтыяҗларыңны аңлау һәм аларны канәгатьләндерү юлларын табу.

Ни өчен үз-үзеңне кайгырту шулкадәр мөһим?

Хәзерге заманда тормыш темпы тизләшә, стресс гадәти күренешкә әйләнә. Шундый шартларда үз-үзеңне кайгырту еш кына икенче планга күчә. Ләкин үз ихтыяҗларыңны санга сукмау профессиональ «януга» (выгорание), физик һәм психик сәламәтлекнең начарлануына, һәм, ахыр чиктә, тормыш сыйфатының түбәнәюенә китерергә мөмкин.

Үз-үзеңне кайгыртуның күп кенә өстенлекләре бар:

Стресс һәм «яну» профилактикасы. Даими йөкләнеш һәм басым шартларында үз-үзеңне кайгырту кортизол (стресс гормоны) дәрәҗәсен киметергә һәм эмоциональ «яну»ны булдырмаска ярдәм итә. Вакытлы тәнәфесләр һәм үзең белән ялгыз калу көчне торгызуга сәбәпче була.

Физик сәламәтлекне яхшырту. Үз-үзеңне кайгырту физик активлыкны да үз эченә ала, бу исә гомуми сәламәтлекне яхшырта. Даими спорт белән шөгыльләнү, дөрес туклану һәм җитәрлек йокы иммун системасын ныгытырга, хроник авырулар куркынычын киметергә һәм энергия дәрәҗәсен арттырырга ярдәм итә.

Продуктивлыкны арттыру. Без үзебезне яхшы хис иткәндә, без энергияле һәм игътибарлы булабыз, бу исә эштә һәм тормышның башка өлкәләрендә продуктивлыкны арттыра.

Эмоциональ иминлек. Үз-үзеңә кайгырту эмоцияләр һәм стресслы хәлләр белән яхшырак көрәшергә ярдәм итә. Медитация, йога яки бары тик җәяү йөрү кебек гамәлләр кәефне яхшырта һәм бәхет хисен арттыра.

Тискәре мөнәсәбәтләрне яхшырту. Без үзебезне кайгыртканда, без бәхетлерәк булабыз. Бу, үз чиратында, башка кешеләр белән мөнәсәбәтләребезгә уңай тәэсир итә. Без түземлерәк һәм игътибарлырак булып, гаиләдә һәм эштә гармонияле атмосфера булдыруга ярдәм итәбез.

Үз-үзеңне ничек дөрес кайгыртырга?

Ул – күпкырлы процесс,  тормышның төрле аспектларын үз эченә ала. Менә берничә төп юнәлеш:

Физик сәламәтлек. Йокыга 7-8 сәгать вакыт бүлегез. Аның өчен уңайлы шартлар булдырыгыз: караңгы бүлмә, тынлык, уңайлы карават. Рационда җимешләр, яшелчәләр, аксымнар һәм файдалы майлар булсын. Эшкәртелгән ашамлыкларны, шикәрне һәм фастфудны чикләгез. Даими физик күнегүләр ясагыз – йөрергә, йога, йөзү яки спортзалда шөгыльләнергә мөмкин. Көн дәвамында җитәрлек су эчегез. Профилактик тикшерүләрне уздыруны  онытмагыз.

Менталь сәламәтлек. Стресс белән көрәшү ысулларын табыгыз: китап уку, музыка тыңлау, дуслар белән аралашу, хобби яки иҗат белән шөгыльләнү. Үзеңнең көчле һәм көчсез якларыңны, кыйммәтләреңне һәм ихтыяҗларыңны аңлау – үзеңне кабул итү һәм гармонияле тормыш кору өчен нигез. Һәр хәлдә яхшы якларны күрергә тырышыгыз.

Эмоциональ сәламәтлек. Эмоцияләрегезне сәламәт ысул белән белдерергә өйрәнегез: якын кеше белән сөйләшү, көндәлек алып бару, сәнгать яки спорт белән шөгыльләнү. Авыр мизгелләрдә үзегезгә карата йомшак булыгыз. Барлык кешеләр дә хаталар ясый, үзебезне гафу итә белергә кирәк. Бар булган нәрсәләр өчен рәхмәтле булыгыз. Үзегезне һәм башкаларны булган рәнҗүләр өчен гафу итегез. Үткән белән бәйле тискәре эмоцияләр энергияне ала һәм алга барырга комачаулый.

Социаль сәламәтлек. Гаилә һәм дуслар белән элемтәне саклагыз. Үзара хөрмәт, ышаныч һәм ярдәмгә нигезләнгән мөнәсәбәтләр төзегез. Зарарлы мөнәсәбәтләрдән сакланыгыз. Иҗтимагый тормышта катнашыгыз, волонтерлык белән шөгыльләнегез яки башка кешеләргә ярдәм итегез. Яңа танышлыклар ясаудан курыкмагыз.

Рухи сәламәтлек. Тормышның мәгънәсе турында уйланыгыз, үз максатларыгызга һәм кыйммәтләрегезгә ирешергә омтылыгыз. Даими яңа нәрсәләр өйрәнегез, сәләтегезне һәм кызыксынуларыгызны үстерегез.

Үз-үзеңне кайгыртуны ничек башларга?

Аздан башлагыз: берьюлы барысын да үзгәртергә тырышмагыз. Иң мөһим дип санаган бер-ике әйберне сайлап, шулардан башлагыз. Даимилек – уңыш ачкычы. Һәр көнне үз-үзегезне кайгыртуга вакыт бүлеп торырга тырышыгыз, хәтта бу берничә минут булса да. Сабыр булыгыз: нәтиҗәләр шунда ук килмәячәк. Үзегезне тыңлагыз: үз-үзеңне кайгырту – шәхси процесс. Нәкъ сезгә нәрсә ярдәм итә икәнен табыгыз, тәҗрибә ясарга курыкмагыз. Хаталар өчен үзегезне гаепләмәгез: көнне уздырсагыз яки нәрсәдер дөрес чыкмаса, үзегезне шелтәләмәгез. Иртәгә яңадан башларга мөмкин.

Исегездә тотыгыз: үз сәламәтлегегезне кайгырту – бу бары тик үзеңне ярату (эгоизм) түгел, ә зарурият. Сез үзегезне кайгыртмасагыз, башкалар турында кайгырта алмаячаксыз. Күп очракта бер кешенең сәламәтлегеннән аның тирәсендәгеләрнең, иң беренче чиратта балаларның һәм олы яшьтәге туганнарының уңышы, сәламәтлеге һәм хәтта тормышы бәйле. Аларны тулы көченә кайгыртуны һәм игътибарны кеше бары тик үзе сәламәт булганда гына күрсәтә алачак.