Исәнмесез, хөрмәтле журналистлар! Йөрәгемә үтеп кергән бер тарихны сезнең белән уртаклашасым килә. Бәлки аны хатлар полосасында бастырып та чыгарырсыз. Бу хәлне миңа әбием сөйләгән иде, аның хәтерендә ул нык сакланган.
Яшел Үзәндә яшәүче әбием янына мин барып тора идем. Бервакыт табын артында чәй эчеп утырганда, ул иске фотографияләр китереп чыгарды да:
– Кызым, мин үлем белән күзгә-күз очрашкан Надяны белә идем. Аның белән күршеләр булып бик озак еллар яшәдек, һәм аның язмышы мине бик гаҗәпләндерә иде, – диде.
Сүз Надежда Богданова турында барды. Әбием сугыш турында сүз чыккан саен аны еш искә ала, һәм һәрвакыт аның күзләре яшьләнә – кайгыдан түгел, ә кеше рухының көченә ихтирамнан.
«Аны атып үтергәннәр»
Әбием сөйләвенчә, Бөек Ватан сугышы елларында Надя партизан-разведчица булган. Разведчик буларак, аңа бик күп мөһим бурычлар ышанып тапшырылган. Әмма 1942 елда ул һәм иптәше фашистлар кулына эләгә. Хөкем карары тиз чыгарыла: атып үтерү.
Әбием китап укыган кебек сөйли дә сөйли:
– Аларны тирән чокыр янына китереп бастыралар. Иптәше шунда ук һәлак була. Ә Надяны шулкадәр кыйныйлар ки, ул аңын югалта. Фашистлар атканда, пуля аның яныннан узып, җилкәсен генә ышкып китә. Аны да үлгән дип уйлап башкалар белән бергә тирән чокырга ыргыталар.
Акылга сыймаслык хәл: кыз төнлә мәетләр арасында аңына килә. Канга баткан килеш, кыйналудан хәрәкәтсез калган куллары белән ул тирән чокырдан шуышып чыга һәм могҗиза белән исән кала.
Гомер буе дәвам иткән тынлык
Әмма бу – ярты бәла гына. Иң куркынычы соңыннан башлана. Надежда күп еллар сугыш һәм бу хәл турында беркемгә дә сөйләми. Әбием моны гади генә аңлата:
– Ул чакта шулай кабул ителгән иде. «Мин сугышта булдым, тегене күрдем, моны күрдем» дип масаеп йөрмәделәр. Искә төшерү авыр булгандыр. Өстәвенә, фашистлар кыйнавыннан соң аның күзләренә дә зыян килгән иде. Шуңа карамастан, фабрикада эшләде, улын үстерде. Башкалар кебек үк тыныч, күзгә ташланмыйча яшәде. Ә документларда... Документларда ул һәлак булган дип исәпләнде!
1942 елда аны читтән торып җирлиләр. 1958 елда радиодан аның элекке командиры чыгыш ясый һәм һәлак булган батырларның исемнәрен атый. Алар арасында Надежда Богданованың да исеме яңгырый.
«Бу бит мин! Мин исән!»
Әбием искә төшерә:
– Без аш бүлмәсендә кабыклы бәрәңге ашап утыра идек. Радиодан батырлар турында сөйлиләр. Шунда Надя кинәт сикереп торды: «Бу бит мин! Мин исән!» – дип кабатлады. Без дә аптырап калдык. Ә ул берүк вакытта елый да, көлә дә.
Юклыктан кайту
Тикшерүләр башлана. Хәтта шул туганлык каберен дә ачып карыйлар, ә анда аның гәүдәсе табылмый. Надя үз исемен кире кайтара. Соңрак кияүгә чыгып, озын гомер яши, улын һәм тәрбиягә алынган балаларны үстерә.
– Язмыш туры юлдан сирәк бара. Кайчак ул сындыра, ә кайчак булмаслык урында да сиңа икенче мөмкинлек бирә, – дип әйтә иде әбием.
Надежда Богданова – тере исемнең кабер ташыннан көчлерәк икәнен исбатлаган хатын-кыз.
Аңа рәхмәт. Әбиемә дә бу истәлекне саклаганы өчен рәхмәт. Әйдәгез, мондый тарихларны истә тотыйк. Алар безне бөтен дөнья «Бетте!» дип кычкырганда да, яхшылыкка ышанырга өйрәтә.
Разия Гобәйдуллина, Яшел Үзән
Нет комментариев