21 октябрь – Бөтендөнья йод җитешсезлеге профилактикасы көне

21 октябрь 2026 - 10:00 Автор:

Автор

Аның төп бурычы – йод җитешсезлегенең сәламәтлеккә куркынычлыгы һәм аны кисәтү ысуллары турында халыкны киңрәк хәбәрдар итү.

Бөтендөнья сәламәтлек саклау оешмасы мәгълүматлары буенча, 2 миллиардтан артык кеше йод җитешсезлеге шартларында яши, шуларның 700 миллионга якынында эндемик зоб ачыкланган. Россиядә йод куллану тәкъдим ителгәннән күпкә түбән – тәүлеккә 40–80 мкг гына, ә кирәкле норма 150 мкг.

Йод – калкансыман бизнең тиреоид гормоннары өчен кирәкле структур компонент. Ул матдәләр алмашынуын, йөрәк-кан тамырлары һәм нерв системасы эшчәнлеген көйли. Йод баланың баш мие үсеше өчен аеруча мөһим. Өлкән сәламәт кеше өчен тәүлеклек норма – 150 мкг, йөкле хатыннар өчен – 200–300 мкг, балаларга – 90–120 мкг.

Йод организмга нигездә диңгез продуктлары белән керә: диңгез балыгы, диңгез кәбестәсе, кальмар, креветка, мидия. Шулай ук йодланган тоз – иң гади һәм икътисадый яктан отышлы профилактика ысулы. Йод җитешсезлеге булган төбәкләрдә (Урта Урал, Идел буе, Байкал яны, Алтай, Төньяк Кавказ, Көнбатыш Себер һ.б.) яшәүчеләр, йөкле хатыннар, вегетариан диета тотучылар һәм йодланган тоз кулланмаучылар куркыныч төркемгә керә.

Йод җитешсезлегенең төп сәбәпләре: диңгез продуктларын һәм башка йод чыганакларын аз куллану, йод профилактикасын үткәрмәү, йод үзләштерүгә комачаулаучы матдәләр (марганец, фтор, тиоцианат һ.б.) кабул итү, селен, цинк, кальций җитешмәү, радиацион фонның күтәрелүе, әйләнә-тирә мохитнең пычрануы, тәмәке тарту.

Йод җитешсезлеге калкансыман бизнең зураюына – эндемик зобка китерә. Авыр очракларда гипотиреоз үсеш ала: хәлсезлек, апатия, тиз туңу, чәч коелу, тире корылыгы, хәтер начарлану, эч кату, җенес теләгенең кимүе күзәтелә. Балаларда йод җитешсезлеге акыл, интеллектуаль һәм физик үсештән калуга, буй үсүдән туктауга, скелет деформациясенә китерә ала.

Шикләнсәгез, табибка мөрәҗәгать итегез. Йод препаратларын үзегез генә кабул итмәгез – аларны табиб билгеләгәнчә эчәргә кирәк. Иртә ачыклаганда йод җитешсезлеген тулысынча бетерү мөмкин.

Диңгез балыгы, шул исәптән треска, тәүлеклек йод нормасын тулыландырырга ярдәм итә. 100 грамм трескада 135 мкг йод бар – бу тәүлеклек норма. Треска итендә май аз, тулы кыйммәтле аксым күп, фосфор, кальций, калий, магний кебек микроэлементлар бар. Файдасын саклау өчен балыкны мичтә пешерергә, парда әзерләргә яки томалап пешерергә тәкъдим ителә. Треска бавыры А, D, Е витаминнарына һәм омега-3, омега-6 май кислоталарына бай, ләкин аның калориялелеге югары – 100 граммда 600 ккалдан артык.

Йодланган тозны 6–12 ай сакларга мөмкин, иң яхшысы – аны әзер диярлек ризыкка өстәү. Онытмагыз: йод җитешсезлеге – кисәтергә мөмкин булган хәл. Таркатылган һәм рациональ туклану калкансыман бизнең һәм бөтен организмның сәламәтлеген саклый.