Гаджетларга бәйлелекне кисәтү атналыгы: санлы әсирлектән ничек котылырга?

Фото: Рәзилә Хәйретдинова, «ЯҮ»

Бу инициатива барлык яшь төркемнәрендә экран артында уздырыла торган вакытның артуына бәйле рәвештә оештырыла һәм цифрлы җайланмалар — ул тормышыбызның хуҗасы түгел, ә корал гына икәнен искә төшерергә чакыра.

Бүген смартфоннар, планшетлар һәм башка гаджетлар көнүзәк тормышыбызның бер өлешенә әверелде: алар укуда, эштә, аралашуда һәм ялда ярдәм итә. Ләкин башка өлкәләрдәге кебек үк, артык куллану сәламәтлеккә һәм куркынычсызлыкка тискәре йогынты ясарга мөмкин. Тикшеренүләр күрсәткәнчә, гаджетларны озак һәм даими куллану куркынычсызлык дәрәҗәсенең артуы, депрессия, импульсивлык, йокы сыйфатының начарлануы, эмоциональ тотрыксызлык һәм нейротизм (кешенең эмоциональ тотрыклылык дәрәҗәсен билгеләүче шәхес сызыгы) белән бәйле. Мондый гадәт шулай ук стресс дәрәҗәсенең артуына,ашау тәртибенең начарлануына китерә.

Санлы әсирлекнең билгеләре

Гаджетларга бәйлелекне тану өчен берничә мөһим сигналга игътибар итәргә кирәк:

• сез уяну белән беренче чиратта телефонны тикшерәсез һәм йокларга ятканчы аңа карыйсыз;
• телефон яныңда булмаса яки батареясе беткән булса, борчылу хисе кичерәсез;
• экран артында планлаштырганнан күпкә күбрәк вакыт уздырасыз;
• якыннарыгыз белән сөйләшкәндә яки ашаган вакытта хәбәрләргә карыйсыз;
• йокы, ял, хоббиларны экран артында «тагын бераз утыру» өчен кичектерәсез;
• гаджетларны куллану вакытын киметергә теләгәнсез, ләкин булдыра алмагансыз.

Әгәр дә сездә бу билгеләрнең икесе яки күбрәге күзәтелсә, белгеч белән киңәшләшү таләп ителә.

Сәламәтлеккә зыян: нәрсәгә игътибар итәргә?

Хәзерге заман кешесе гаджетлар экраны алдында уртача 6–8 сәгать уздыра, бу физиологик нормалардан 2–3 тапкырга артык. Экран вакытының елдан-ел артуы баш миенең хроник артык аруына, танып-белү сәләтенең түбәнәюенә һәм тотрыклы гадәт бәйлелегенең формалашуына китерә.

Аеруча балалар һәм үсмерләр арасында цифрлы йөкләнешнең артуы борчу тудыра, чөнки аларның нерв системасы әле актив формалашу стадиясендә. Балаларда гаджетларга бәйлелек өлкәннәргә караганда 3–4 тапкыр тизрәк формалаша.

Физик зыянга килгәндә:

• якыннан күрү, «коры күз» синдромы, аккомодация спазмы;
• муен остеохондрозы синдромы;
• хроник баш авыртулары, йокы бозылу, вегетатив дисфункцияләр.

Гаджетлар тарафыннан чыгарылган зәңгәр спектр яктысы мелатонин эшләп чыгаруны киметә һәм йокы сыйфатын начарландыра.

Санлы детокс: ничек башларга?

Гаджетлардан тулысынча баш тарту мөмкин түгел, ләкин аларны куллануны контрольгә алырга була. Менә берничә гади һәм нәтиҗәле рекомендация:

«Ирекле зоналар» булдырыгыз — йокы бүлмәсе, аш өстәле кебек урыннарда гаджетлар кулланылмасын.

Кирәксез хәбәрләрне сүндерегез — бутикшерүләрне киметергә ярдәм итә.

Реаль очрашуларга өстенлек бирегез — үсмерләрне дә тере аралашуга, офлайн очрашуларга дәртләндерегез.

Күбрәк хәрәкәт итегез — физик активлык белән шөгыльләнегез.

Экраннардан ял итү өчен махсус вакыт билгеләгез — мәсәлән, йокыга ятарга аз гына кала.

Приложениелар ярдәмендә экран вакытына чикләүләр куегыз.

Эчтәлекне контрольдә тоту режимнарын кулланыгыз.

Специалистлар шулай ук «20–20–20» кагыйдәсен тәкъдим итә: экран алдында эшләгән һәр 20 минут саен 20 секунд дәвамында 6 метр ераклыктагы әйбергә карарга кирәк. Йокыга ятарга ким дигәндә бер сәгать кала гаджетларны кулланмаска, ә кичләрен һәм ял көннәрендә «Борчылма» режимын кулланырга тәкъдим ителә.

Балалар өчен аерым игътибар

Балаларның формалашмаган психикасы якты эчтәлеккә бик тиз бәйләнеп кала. Экран вакыты нормасы: 4 яшькә кадәрге балалар өчен — тәүлегенә 1 сәгатьтән артмаска, үсмерләр өчен — 2 сәгатькә кадәр. Ата-аналар балаларга үз үрнәкләре белән илһам бирергә тиеш.

Цифрлы бәйлелекне дәвалау технологияләрдән тулысынча баш тартуны таләп итми. Максат — техника белән сәламәт, партнерлык мөнәсәбәтләре кору. Цифрлы детокс технологияләрдән баш тартуны аңлатмый, ә гаджетлар белән уздырыла торган вакытны акыллы идарә итү турында бара.

Гаджетлар — безнең ярдәмчеләребез, ә хуҗаларыбыз түгел. Алардан акыллы кулланып, сәламәтлегебезне саклыйк!

Валерия Феоктистова,

Яшел Үзән  үзәк район хастаханәсенең җәмәгать сәламәтлеге һәм медицина профилактикасы үзәгенең халыкка гигиена тәрбиясе буенча табибы.