Яшел Үзән

Яшүсмерләр суициды. Баланы ничек коткарырга?

Соңгы вакытта үз-үзләренә кул салучы яшүсмерләр турында еш ишетәбез. Нәрсә бу? Эпидемияме? Модамы? Яшәүдән туюмы? Иң зур гөнаһ булып саналган бу адымга баланы нәрсә этәрә? Сораулар бик күп. Яшел Үзәндә әлеге проблеманы аназлау һәм профилактик чаралар буенча брифинг булды.

Яшүсмерләр суициды күрсәткечләренә караганда безнең ил дүртенче урында тора (беренче өчлектә Һиндстан, Кытай һәм Америка). Әлеге коточкыч гамәлнең сәбәпләре нидә соң? Тикшерүләр нәтиҗәсе буенча бу - уку, яшьтәшләре белән уңышсыз аралашу, ата-аналарның битарафлыгы (татарстанда үлгән 13 баланың 7се тулы булмаган гаиләдән) - болар тора-бара баланың психикасын какшатуга китерүче проблемалар. Стресс арта һәм яшүсмернең, үткән белән чынбарлык бернинди дә шатлык китермәгәч, киләчәкнең дә шундый ук булачагына шиге калмый. Боларга өстәп, илдәге политик халәт һәм экономик кризис кебек факторлар да үз ролен уйнамый калмый. Статистика буенча, үз-үзенә кул салучылар арасында ир-егетләр кызларга караганда дүрт тапкырга күбрәк.
- Кайбер очракларда, мәсәлән, үз-үзенә кул салып та бала исән калганда, ата-ана тынычлана (исән калды бит!). Белгечләргә мөрәҗәгать итми, мәктәп тә белми кала хәтта. Ә суицид күпчелек очракта кабатлана һәм бик кызганыч тәмамлана. Шуңа күрә, хөрмәтле ата- аналар, андый хәлләр булганда, һичшиксез психологлар һәм башка таләп ителгән белгечләр белән эшләргә кирәген һәм шулай гына ниндидер уңай нәтиҗәләргә ирешәчәгегезне онытмасагыз иде! - дип ассызыклады Татарстанда балалар хокуклары буенча вәкаләтле вәкил Гүзәл Удачина.
Җавапсыз мәхәббәт, якын кешесен югалту, ачу, үч, үпкә - болар шулай ук суицидка этәргеч сәбәпләр булып торырга мөмкин. Әгәр дә балагызда аппетит юклыгын яки моңа кадәр гадәти булмаганча артык күп ашавын; тышкы кыяфәтенә, нәрсә киюенә бөтенләй исе китмәвен; башы яки эче авыртуына зарлануын; апатия яки күңелсез йөрүен; үзен гел гаепле сизүен, ялгызлыгын; игътибары начарлануын, юк кына нәрсәдән дә кызып китүен күзәтәсез икән - бар эшегезне ташлап, вакытыгызны балагызга багышлагыз, соң була күрмәсен. Баланың әлеге адымын ничек кисәтергә соң?
- Хәзерге вакытта ведомстволарның үзара мөнәсәбәте бу уңайдан профилактик чараларны нәтиҗәсез итә. Әгәр дә Сәламәтлек саклау һәм Мәгариф оешмалары мәгълүмат бүлешеп бердәм эшләсә, күпкә отышлырак булыр иде. Медицина учреждениеләреннән «табиб сере» аркасында кемнеңдер гомерен саклап калырга ярдәм итәрлек мөһим мәгълүмат алып булмый, - дип, бердәм эшләү тәкъдиме белән чыкты мәгариф идарәсе җитәкчесе урынбасары Эльмира Тәхәвиева.
Яшүсмерләрнең күпчелеге якын тирәдәгеләренә төрле юллар белән үзенең ниятен белгертергә тырыша икән. Ә үз-үзенә кул салу стадиясе, инде түземлеге бетүнең соңгы чиге булып тора. Ниндидер тормыш вакыйгалары йогынтысы астында, билгеле бер вакыт аралыгында үлем турында уйлап йөргәндә, яшүсмерләрнең 70 проценты әти-әнисенә бу хакта турыдан-туры яисә читләтеп булса да аңлатырга тырыша. Чөнки бу адымыннан ул үзе дә курка, ярдәм итүләренә өмет итә. Моны булдырмас өчен зурларга яшүсмерләрне тыңларга һәм аңларга өйрәнергә кирәк һәм, әлбәттә, ярдәм итәргә. Ярдәм - үгет-нәсихәт формасында түгел, ә баланы ничек бар шундый итеп кабул итү, дөрес юл табарга булышу, аңа терәк була белүдә. Аның үз-үзен тотышындагы үзгәрешләрне, ул белгертергә теләгән сигналларны күрү, сизү - кеше гомерен саклап калырга ярдәм итәчәк.
Безнең районда бу яктан чаң кагарлык түгел әлегә. Соңгы ике елда андый бер очрак та теркәлмәгән. Шулай да уяулыкны югалтырга ярамый, чөнки балаларыбызны үзенә бәйләп тотучы интернет челтәрләрендә суицидлыкка өндәүче, моңа әзерләүче группалар артканнан арта. Алар моны уен формасында, яшүсмерләрнең психикасына туры китереп оештыра. Ә кайсы яшүсмернең иң көчле, иң «крутой» һәм «популяр» буласы килми?! Шуңа күрә, нинди кармакка эләгүләрен үзләре дә сизми кала. Күп кенә ата-ана баласының урамда кайда эләкте шунда буталып йөрмичә, өйдә компьютер артында утыруыннан канәгать. Тик улыгыз яки кызыгызның кемнәр белән аралашуына игътибар итсәгез иде. Аларны тыелган төркемнәрдән эзләп табуы да авыр, чөнки күпчелек анда кушамат белән теркәлә. Әгәр инде бала сез ача алмаслык пароль куйган икән, шикләнергә җирлек бар. Шулай ук балагызны аңларга сезгә мәктәп тә ярдәм итә ала, барыгыз, укытучылары, сыйныфташлары белән аралашыгыз - бик күп яңалыклар белерсез.
- Мәктәпләрдә бу юнәлештә даими профилактика һәм диагностика эшләре алып барыла, чаралар уздырыла. Шулай да диагностиканы профилактикага караганда нәтиҗәлерәк дияр идем. Сыйныф җитәкчесе укучының иң якын дусты, чөнки бала аңа анасыннан яшергәнне дә сөйли. Без зурларга юк-бар булып тоелган бик күп нәрсә бала өчен - глобаль проблема. Балада «теге яки бу хәлдән чыгу юлы юк» дигән уйга юл куймау һәр тәрбияченең - укытучымы ул яки ата-анамы - мөһим бурычларының берсе. Тормышта чишмәслек мәсьәләләр юк. Соңгы чиктә, керү юлының шулай ук чыгу урыны да була алуын онытмаска кирәк, - диде Яшел Үзән районы мәгриф идарәсе җитәкчесе Рәисә Афанасьева.
Гөлнара ВӘЛИЕВА

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 20 февраля 2018 в 13:05
    Президент рәхмәте ​​​​​​​Күпьеллык нәтиҗәле хезмәте һәм республикада алкогольле продукциянең сыйфатына дәүләт контролен тәэмин итү  һәм кулланучылар базарында хокук бозуларны кисәтүгә зур өлеш кертүе өчен
    31
    0
    0
  • 20 февраля 2018 в 11:31
    Минтимер Шәймиевнең оныгы Россиянең иң бай хатын-кызлары исемлегендә Татарстанның беренче президенты Минтимер Шәймиевнең оныгы Камилә Шәймиева «Tatler» журналына биргән интервьюсында Forbes версиясе буенча үзенең Россиянең иң бай хатын-кызлары исемлегенә кертелгәнен белгәч, елап җибәрүе турында һәм бабасына оныкларын акча кадерен белергә өйрәткәне өчен рәхмәтле булуы турында сөйләгән. Бу хакта «Вести КАМАЗа»га сылтама белән «Мәйдан журналы» яза.
    47
    0
    0
  • 20 февраля 2018 в 10:03
    Һөнәри осталык бәйгесендә “А.М.Горький исемендәге Яшел Үзән заводы” акционерлык җәмгыятендә “Иң яхшы формовщик” һөнәрни осталык бәйгесе булды.
    29
    0
    0
  • 20 февраля 2018 в 09:02
    2017 елда Татарстанда 17 муниципаль архив ремонтланды Архивларны төзекләндерү мөһим документларның сакланышын тәэмин итә.
    27
    0
    0
  • 19 февраля 2018 в 19:54
    Миләүшә Сибгатуллина: «Улыбыз бер атна мәктәпкә бармыйча өйдә ятты, каршы килмәдем» «ТНВ» каналында «Манзара» тапшыруын алып барган (хәзер баш мөхәррире – авт.) Миләүшә Сибгатуллинаның ике улы үсә. Кәрим – VI, Хәким – II сыйныфта укый.
    129
    0
    0
  • 19 февраля 2018 в 16:49
    Күршеләрнең җирен алып буламы? – Күршеләрнең җир участокларында биш ел элек йортлары янды. Бакчаларында чүп үләне котыра, хуҗаларының килеп күренгәннәре дә юк. Аларның җирләрен алып миңа бирүләрен дәгъвалый аламмы?
    58
    0
    0
  • 19 февраля 2018 в 15:46
    Ташлама алучыларның акчасы арта 1 февральдән федераль ташлама алучыларга ай саен бирелә торган түләүләр һәм социаль хезмәтләр җыелмасы бәясе артты.
    107
    0
    0
  • 19 февраля 2018 в 14:34
    Традиция дәвам итә Һәр елдагыча, быел да кече шырданлылар якташыбыз, бөек мәгърифәтче Каюм Насыйриның рухына багышлап Коръән мәҗлесе  үткәрде.
    101
    0
    0
  • 19 февраля 2018 в 13:55
    Татарстан халкын кыска эш атнасы көтә Ватанны саклаучылар көнен бәйрәм итүгә бәйле рәвештә, республикада яшәүчеләр 23, 24 һәм 25 февральдә ял итәчәк.
    71
    0
    0
  • 19 февраля 2018 в 12:00
    Афәрин, Андрей! Узган шимбәдә Яшел Үзәннең “Маяк” трассасында үскән чаңгычы Андрей Ларьков чаңгы буенча ирләр эстафетасында  көмеш медаль  яулады.
    64
    0
    0
  • 19 февраля 2018 в 10:30
    Торф төймәләре – замана бакчачыларына хезмәттә Алар көнкүрешкә чагыштырмача күптән түгел килеп керүләренә карамастан, үзләренең өстенлекле сыйфатларын бик тиз исбатлады:
    52
    0
    0
  • 19 февраля 2018 в 08:28
    Мунчаның да паспорты булырга тиешме? – Безнең дачада мунча һәм сарай бар. Хәзер һәрбер шундый объектның техник пас­порты булырга тиеш дип, сөйлиләр. Дөресме?
    82
    0
    0
  • 18 февраля 2018 в 13:36
    Җәмәгать судьяларының өй туе Мирный бистәсендә Комаров урамының 43нче йортында җәмәгать судьяларының өр-яңа итеп төзекләндерелгән бинасы ачылды. Биредә халыкны өч участок буенча кабул итәчәкләр. Ремонт эшләре ТР дәүләт программасы кысаларында башкарылган.
    39
    0
    0
  • 23 октября 2017 в 14:24
    Защити себя!
  • Бакырчыда Мәүлид бәйрәме
  • Яшел Үзән пассажир автотранспорт предприятиясендә ничек бәйрәм иттеләр?
  • Авыр атлетлар кабат Яшел Үзәндә
  • Бакырчыда каз өмәсе
  • Яшел Үзән полициясе бәйрәм итте (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • Газовикларның риск зонасына васильеволылар да эләгә
  • Безнең кораблар Гарәп диңгезен иңли башлады
  • Маякта йозлэгэн казый жыелды. Нэрсэ булган???
  • МЕТЕОРда балалар өчен оештырылган ярыш
  • Юныс Сафиуллин белән очрашу кичәсе
  • 20 февраля 2018 в 08:35
    Мактауга лаек
    Мәгариф һәм балаларны, яшьләрне тәрбияләү өлкәсендә зур уңышларга ирешкәне өчен һәм юбилее уңаеннан
    55
    0
    0
  • 16 февраля 2018 в 10:32
    ТРЕБУЕТСЯ - администратор-кассир 1/2. 1500, соц.пакет, вахта. Деревня Исаково.
  • 6 февраля 2018 в 15:35
    Ачкычлар табылды Столичная 2а йортының бишенче подъезды янында ачкыч табылды⚠
  • 1 ноября 2017 в 10:53
    БЕЗ СЕЗНЕ КӨТӘБЕЗ! Белдерүләрегезне 5-67-02 телефоны аша яки Гоголь ур, 23а йортына килеп калдыра аласыз.
  • 17 февраля 2018 в 18:00
    Бакырчы шаккатыруын дәвам итә Бакырчыда кабат зу-у-ур бәйрәм! Мондый бәйрәмнең моңа кадәр бу авылда узганы юк иде әле. Чөнки биредә шугалак әле генә барлыкка килде. Шуңа да бу чараны яше дә, карты да, бала-чагасы да, бердәм булып, шатланып көтеп алды.
    235
    0
    2
  • 19 февраля 2018 в 19:54
    Миләүшә Сибгатуллина: «Улыбыз бер атна мәктәпкә бармыйча өйдә ятты, каршы килмәдем» «ТНВ» каналында «Манзара» тапшыруын алып барган (хәзер баш мөхәррире – авт.) Миләүшә Сибгатуллинаның ике улы үсә. Кәрим – VI, Хәким – II сыйныфта укый.
    129
    0
    0
  • 17 февраля 2018 в 08:17
    Ничек түлисез, шулай яшисез! Әйшә мәдәният йортында узган җыенга килгән халыкны аз иде дип әйтеп булмый, сораулар да шактый яңгырады. Димәк, халык җирле хакимият ярдәменә өметләнә, битараф түгел. Әле ике ай гына авыл җирлеге башлыгы булып эшли башлавына карамастан, Радик Галәвиев авылдашлары алдында 2017 елга хисап тотты. Очрашуда район башлыгы Александр Тыгин да катнашты.
    128
    0
    0
  • 17 февраля 2018 в 15:54
    Күңелемдәгесен әйтәм Татар Әҗәле белән Карашәм авылы арасындагы 2-3 чакрым юл бик начар хәлдә, инде күптән ремонт күрмәгән. Кышын ярый әле, катырып, кар белән тигезләнә. Ә яз һәм көз айларында күрмәгәнне күрәбез инде – нык җәфаланабыз. Ел да халык җыенында бу сорауны күтәрәбез, әлегә файдасы юк.
    126
    0
    0
  • 17 февраля 2018 в 17:13
    Фәнис Җиһаншаны аздан гына төрмәгә утыртмый калганнар Камал театры артисты Фәнис Җиһанша шушы арада ерак сәфәрдән кайтып төште. Артист Хуҗа Насретдин образында дөньяның төрле илләрендә сәяхәтен дәвам итә. Бу юлы аның тукталышы Дубайда булган.
    121
    0
    0
  • 19 февраля 2018 в 15:46
    Ташлама алучыларның акчасы арта 1 февральдән федераль ташлама алучыларга ай саен бирелә торган түләүләр һәм социаль хезмәтләр җыелмасы бәясе артты.
    107
    0
    0
  • 19 февраля 2018 в 14:34
    Традиция дәвам итә Һәр елдагыча, быел да кече шырданлылар якташыбыз, бөек мәгърифәтче Каюм Насыйриның рухына багышлап Коръән мәҗлесе  үткәрде.
    101
    0
    0
  • 18 февраля 2018 в 12:03
    Бетне керосин да җиңми, ә тән пешәргә мөмкин Күбебез бетләүне үткән заман калдыгы дип уйлый, әмма чынбарлыкта педикулез дөньяда иң таралган авыруларның берсе. Бөтендөнья Сәламәтлек саклау оешмасы мәгълүматларына караганда, ел саен миллиардлаган кеше бетлеләр белән контактта була, һәр икенче кеше кайчан да булса бу «күңелсезлекне» үзендә татып карый.
    92
    0
    0