Яшел Үзән

Яшьләр татар халык җырларын җырларга яратмый…

Җыр – халык лирикасының иң таралган төре, сүз белән көйнең үзара үрелүенә нигезләнгән, җырлап башкарыла торган шигъри-музыкаль әсәр, яки, киң мәгънәдә алганда, шундый төр әсәрләрне белдерә торган жанр. Җырның төп функциясе – халыкның һәм шәхеснең рухи дөньясын, фикер һәм кичерешләрен чагылдыру. Бөек шагыйребез Габдулла Тукай: «Халык җырлары – халкыбыз күңеленең һич тә тутыкмас вә күгәрмәс саф вә раушан көзгеседер», – дип юкка гына әйтмәгән...

Функцияләренә, иҗтимагый-эстетик вазифаларына карап, татар халык җырлары берничә төркемгә бүленә...
Һәр кеше дә җыр җырлый, һәркемнең дә яраткан җырлары бар. Берәр нәрсә эшләгәндә дә авыз эченнән көйләүчеләр җитәрлек. Берәр җиргә барганда да күңелеңнән нидер җырларга мөмкин, чөнки җыр белән кешеләр үзләренең фикерләрен, кәефләрен белдерәләр. Ниндидер җырның кешедә истә калуның билгеле бер сәбәпләре дә бар: шуларның берсе – җырда ниндидер кыйммәт салынган булу. Җырны язганда аңа мәгънә салына, чөнки мәгънәсез җырларны берәүнең дә тыңлыйсы килми. Җырлар аша мәгънә башкаларга күчә, башка буынга, алар да аны үзенчә кабул итә.
Халык җырлары – сүз һәм көй аша халыкның билгеле бер халәтен чагылдыручы, шуңа күрә ул җырлар бик күп төрле. Аны тыңлап, кеше шул җырны язган халыкны аңлый башлый. Әгәр дә ул кеше шул җыр язган халыкның бер вәкиле булса, ул кеше үз халкының халәтен тагын да яхшырак аңлая­чак. Тирән уйлап яки уйламыйча, ул кеше халкының җырларын аның нәкъ үзе өчен язганлыгын аңлый башлый. Әгәр тыңлаучысы ул җырдагы халыкның вәкиле булмаса, җырда салынган мәгънәләрне ул соңрак төшенәчәк. Халык җырларында буыннан-буынга күчеп килгән шул халыкның милли кыйммәтләре, максаты чагыла. Берәр халыкның мәдәниятен өйрәнүчеләр, беренче чиратта, шул халыкның җыр­ларына һәм көйләренә игътибар иткәннәр...
Бүгенге көндә күпләр гаҗәпләнә: ни өчен үз иленә хезмәт итүчеләр, ватанпәрвәрләр азая бара? Үз-үзебезгә шундый сорау биреп карыйк әле: халык җырларын тыңлыйсы-җырлыйсы килмәү, үзебезнең милли кыйммәтләребезне оныта баруыбызга түгелме? Хәзер америка-африка көйләре, җырлары халык җырларын күңелебездән «кысрыклап чыгарып» популярлашты. Балалар кечкенә чактан ук шуларны тыңлап, шундый музыкага «сикереп» үсә. Бала күңелендә ул җырлар халык көйләре өчен булган урыннарны да «тутыра», чит көйләр белән нәни «дуслаша». Атаклы артистларыбыз да чит көйләрне популярлаштыруга «үз өлешен кертте». Күпләр өчен чит ил музыкасы еш тыңлана торган аерылгысыз нәрсәгә әйләнде. Аларның мәгънәсенә нинди кыйммәтләр салынган? Элек-электән хәрби частьларда хәрби оркестрлар булган, хәзер дә бар. Шулар аша хәрби хезмәттә булса да, андагыларга халыкның көйләрен тыңлатканнар, оныттырмаганнар. Әлбәттә, мәгънәсе күпләргә аңлашыла...
Хәзер яшь башкаручыларга киң юллар ачылды: элеккеге еллардагы шикелле сайлап алу сәнгать советлары юк, репертуарын үзе сайлап ала, техник яктан да яхшы тәэмин ителгән: көйләрне төрле уен коралларында оста итеп профессиональ башкаручылар җитәрлек, теләсәң – фонограммага да җырларга була... Музыка белгечләре әзерләү өчен уку йортлары да шактый күп: төрле музыка мәктәпләре, училищелар, консерватория... Җыр бәйгеләре дә башкаручыларны үзенә чакырып тора: «Татар җыры – 2017», «Р.Ваһапов фестивале», «Сандугач керде күңелгә» һ.б. Шунысы куанычлы, соңгы елларда җырлаучыларга (бәйгеләрдә катнашучыларга), һичшиксез, берәр татар халык җырын башкаруны таләп итә башладылар. Бу – бик кирәкле, күркәм күренеш. Заманча «кыска итәкле» җырлар белән генә башкаручыга төгәл бәя биреп булмый, ә татар халык җырын җырлаганда барлык кимчелекләр дә күренә. Борынгы татар халык җырлары – озын җырлар, аларның кайсын акапелла башкарырга кирәк, сулыш алу осталыгы, яңгырау, тембр, мелизмнар һ.б. Мондый таләпләрне барлык җырчылар да үти алмый, көндәшләреннән төшеп кала. «Халтура» белән генә халык җырын җыр­лап булмый. Менә шуның өчен дә яшьләр андый җырлардан ераграк тора. Милли музыка тәрбиясенең дә аксавы сизелә. Әмма яшьләрне «Гөлҗамал», «Сакмар», «Эскадрон», «Иске кара урман» җырларын да башкарырга өйрәтү, аларны шул юнәлештә тәрбияләү зарур.

Нияз Бишбалта.
Казан

 

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 20 января 2018 в 20:27
    Мулла Иле егете бит ул! Узган елның декабрь ахырында Яшел Үзән шәһәре һәм районының 50 сәләтле укучысы музыка театрының колонналы залында башлык Александр Тыгин белән очрашты. Мондый бәхет республика, бөтенроссия буенча фән олимпиадаларында, иҗади бәйгеләрдә, билгеле спорт ярышларында җиңү яулаган, иҗтимагый тормышта актив катнашкан балаларга елмайды. Башкаларга үрнәк булып торган укучыларның әти-әниләре дә чакырулы иде.
    25
    0
    0
  • 20 января 2018 в 18:40
    «Бакырчымда таңнар ата» Әй, Бакырчым, минем туган җирем, Тирә-якта сиңа тиңнәр юк! Туган авылының чын патриоты, аның әле бик күп гасырлар яшәвен бар булганы белән теләп, киләчәге, язмышы өчен ихлас борчылучы шәхес, бакырчылы Рәйханә Зәйнуллинаның «Бакырчымда таңнар ата» дип тирән мәгънә салынган исем астында 287 битле китабы яңа гына табадан төшеп, дөнья күрде.
    36
    0
    0
  • 20 января 2018 в 16:59
    Рамил Әсхәдуллин: «Әти безнең белән аралашмыйча яшәсә, трагедия булыр иде» Рамил Әсхәдуллин күпләргә Гамил Әсхәдуллинның улы һәм «Мунча ташы» театрында җырлап йөрүче егет буларак таныш. Җырлаудан кала, аранжировка, көйләр язу белән дә шөгыльләнә ул. Мәктәптә укыганда егетнең каратэ белән шөгыльләнәсе килсә, Гамил абый аны оста баянчы итеп күрергә тели.
    24
    0
    0
  • 20 января 2018 в 15:26
    Күңелемдәгесен әйтәм Идел катса да, шатлык китермәде. Авылга барыбер юл кыскармады. Боз кичүе - бер якка 170 сум. Артык кыйммәт. Әйләнгечтән кайтырга туры киләчәк.
    35
    0
    0
  • 20 января 2018 в 14:05
    Аерылышкач та хатынның баласына алимент түләргәме? – Бер хатынга өйләнеп аның баласын уллыкка алырга телим. Аерылыша калсак аның алимент таләп итмәячәге турында өйләнешү килешүендә (брачный контракт) язып буламы? Баласын да, үзен дә минем торакта теркәгән очракта, шулай ук аерылыша-нитә калсак, проблемалар булмасмы икән?
    19
    0
    0
  • 20 января 2018 в 12:50
    «Яшел Үзән» остаханәсе Кыш – кошларга аеруча авыр ел фасылы. Чөнки нәкъ менә бу вакытта аларга азык табуы авырая. Һәм кошлар безнең ярдәмгә мохтаҗ. Моның өчен әйдәгез җимлекләр ясыйк. Ә аны ясау ысуллары бихисап. Без сезгә иң гадиен тәкъдим итәбез.
    25
    0
    0
  • 20 января 2018 в 11:12
    Сайлауларга бар да әзер 2018 ел сайлауларының кайчан буласы инде һәркемгә мәгълүм – бу 18 март. Шулай ук, 6 елга президентлыкка кемнәрнең кандидат булып торуларын да һәркемнең беләсе килде. 12 гыйнвар төнендә бусы да ачыкланды. Исән-имин, билгеләнгән датаны җиткереп, күңелебезгә хуш килгән ил башлыгын гына сайлыйсы калды.
    29
    0
    0
  • 20 января 2018 в 09:52
    Урамда – кыш... Чана, чаңгы шуар чак Спорт белән шөгыльләнү бүген, чынлап та, модада. Элек тә чаңгыда, тимераякта шуа, хоккей уйный идек инде, диярсез. Шулайдыр да, тик бүген авылларда, берсеннән-берсе күреп, сәламәт яшәү рәвеше алып барырга омтылучыларның көннән-көн артуы үзенә бер күңелле. Авылны һич кенә дә кышкы йокыга талган дип әйтеп булмый, җәмәгать. Киресенчә, кичен салада икенче тормыш башлана гына әле.
    40
    0
    0
  • 20 января 2018 в 08:40
    Дмитрий Рогозин: «Без сезнең эштән канәгать» А.М.Горький исемендәге Яшел Үзән заводында 22160 проектындагы патруль корабле сериясендә алтынчы корабльгә нигез салу тантанасы булды.
    22
    0
    0
  • 19 января 2018 в 19:47
    Яшел Үзәндә татар телен өйрәнергә теләүчеләр шактый җыелган Яшел Үзәндә мәчетләр оештырган татар теле курсларында тел һәм дини, милли, кыйммәтләр турында сөлиячәкбез, - ди Яшел Үзән имам-мөхтәстибе.
    63
    0
    0
  • 19 января 2018 в 16:27
    Татарстанда -25 градуска кадәр суыта Урыны белән бераз кар явачак.
    52
    0
    0
  • 19 января 2018 в 15:32
    Ялганга ышанмагыз! Татарстан Республикасында пенсионерларга Пенсия фондының биш мең сум күләмендә акча түләү белән бәйле мошенниклык очраклары күзәтелгән. Әмма бу хәбәр дөреслеккә туры килми, быел андый өстәмә түләү көтелми.
    62
    0
    0
  • 19 января 2018 в 14:22
    Иң кайнар яңалыклар Олы Яке мәктәбе укучылары бу көннәрдә тырышып җимлекләр ясый. Алардан мәктәптә күргәзмә оештырылачак. Аннан төрле номинациядә җиңүчеләр ачыкланачак. Җимлекләрне өйләренә алып кайтып элгәннән соң, укучылар күзәтүләрен проект эшендә тәкъдим итәчәк.
    92
    0
    0
Реклама
  • 23 октября 2017 в 14:24
    Защити себя!
  • Бакырчыда Мәүлид бәйрәме
  • Яшел Үзән пассажир автотранспорт предприятиясендә ничек бәйрәм иттеләр?
  • Авыр атлетлар кабат Яшел Үзәндә
  • Бакырчыда каз өмәсе
  • Яшел Үзән полициясе бәйрәм итте (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • Газовикларның риск зонасына васильеволылар да эләгә
  • Безнең кораблар Гарәп диңгезен иңли башлады
  • Маякта йозлэгэн казый жыелды. Нэрсэ булган???
  • МЕТЕОРда балалар өчен оештырылган ярыш
  • Юныс Сафиуллин белән очрашу кичәсе
  • 19 января 2018 в 10:17
    Яшел Үзән районыннан чыккан батырларны ил белергә тиеш
    Уважаемые читатели! Скоро наша страна будет отмечать 73-летие Великой Победы над фашистской Германией. На протянувшихся от Северного Ледовитого океана до Черного моря фронтах Великой Отечественной войны наши земляки из дер. Паново проявляли мужество и отвагу. Благодаря рассекреченным в 21 веке архивным документам можно написать о каждом солдате и офицере, участвовавшим в ВОВ. Сегодня сообщаем о героях, чьи подвиги стали нам известны. Они были призваны различными городскими и районными военкоматами Советского Союза, в том числе Нурлатским и Зеленодольским военкоматами ТАССР.
    89
    0
    0
  • 1 ноября 2017 в 10:53
    БЕЗ СЕЗНЕ КӨТӘБЕЗ! Белдерүләрегезне 5-67-02 телефоны аша яки Гоголь ур, 23а йортына килеп калдыра аласыз.
  • 18 января 2018 в 14:42
    Дөрләп янган автобус эчендә 52 кеше һәлак булган (ВИДЕО) Фаҗига Казахстанда булган. 52 кеше тереләй янып үлгән, нибары 5 кеше генә чыгып котыла алган.
    213
    0
    0
  • 17 января 2018 в 13:18
    Билгеләнү 2018 елның 9 гыйнварында Яшел Үзән РУЭСы җитәкчесе итеп Шабалдашов Владимир Николаевич билгеләнде.
    198
    0
    0
  • 17 января 2018 в 15:20
    Бәхетле дә инде Бакырчы балалары! (Фото) Чынлап та, бәхетле. Кечкенә генә авылда яшәсәләр дә, шәһәрдәге яшьтәшләреннән бер генә ким җирләре дә юк.
    196
    0
    1
  • 17 января 2018 в 11:49
    Кар машиналарын тикшерәләр ТРның Дәүләт техник күзәтчелеге идарәсе башка күзәтчелек һәм хокук саклау органнары белән берлектә 2018 елның 15 гыйнварыннан 7 мартка кадәр республика территориясендә “Кар машинасы-2018” профилактик чарасын уздыра башлады.
    133
    0
    1
  • 18 января 2018 в 16:47
    Белдерү 26 гыйнварда 10 сәгатьтә "Родина" мәдәният сарае китапханәсе уку залында Яшел Үзән муниципаль районы авылларында һәм шәһәре мәктәләрендә "Илһам чишмәсе" иҗат берләшмәсендәге шигырьгә гашыйк укытучыларның - барысын да милли-мәдәни үзәкнең киңәйтелгән утырышына чакырабыз.  
    128
    0
    0
  • 18 января 2018 в 11:28
    Чүп яндыру заводы төзелә. Кайда икән? Татарстан Экология министрлыгы сайтында «АГК-2» компаниясе көнкүреш калдыкларын яндыручы заводның Яшел Үзән районында төзелергә мөмкин дип хәбәр ителә.
    122
    0
    0
  • 17 января 2018 в 08:32
    Россиядә иң кирәкле даруларның бәясе арзанайды Бу - әлеге категориягә кергән дару бәяләрен җайга салуда дәүләт сәясәте белән бәйле, дип искәрттеләр РФ Сәламәтлек саклау министрлыгында.
    110
    0
    0
  • 17 января 2018 в 16:41
    100
    0
    0