Яшел Үзән

Сиңа ничек эндәшәләр, туганым

Халыкның яшәү рәвешендә охшашлык булса да, гореф-гадәтләрендә, тәрбияви чараларында аерымлыклар да бик күп. Безнең татар халкына гына хас булган, туганлык җепләрен ныгытучы, өлкәннәрне хөрмәт итәргә, якын итәргә, олыларга өйрәтүче үзенчәлекләребез бар. Күрше халыкларда ул бөтенләй юк диярлек. Шәһәр җирлегендә аз сакланса да, авылларыбызда бик матур, кабул ителгән гадәт яши.

Гаиләдә бала туу - зур сөенеч. Аңа матур, мәгънәле исем, олылар да яратырлык, яшь әти-әнине дә сөендерерлек исем сайлап куялар. Хәер, һәр чор үзенең киң таралган исемнәрен куйды инде. Бу бигрәк тә безнең татарларга хас булды.
Татарларда шунысы яхшы - исемнәр үзгәрми, кайчак кыскарталар инде, әйтик, Кәлимулланы Кәли дип, ләкин Валентина-Валялары юк.
Роберт, Альберт, Люция, Револар (хәтта Диктат дигән исемле абыйны да беләм ), аннан соң Радик, Эдуардлар чоры. Берара Света, Лена, Индира, Марианна, Аида, Флоридалар китте. Үз татар халкыбызның җиңел дә, матур да яңгырашлы исемнәре арасында Гөлнара, Гөлсинә, Алия, Гөлияләре дә күп куела башлады.
Бүгенге буын яшьләре балаларына Гөлҗамал, Мөхәммәтҗаннарны куймас инде анысы. Шулай да, соңгы 15-20 елда Салават, Рәсим, Ислам, Чулпаннар, шулай ук Зөлфәт, Нияз, Әнәс, Рөстәмнәр... күбәйде. Матур да, мәгънәле дә исемнәр.
Ә бит руслар үзләренең Иван белән Татьянасыннан ерак китми, кабат-кабат әби-бабайлары исемнәрен оныкларына бирә. Катнаш гаиләләрдә дә, безнең татардагы кебек, исем төрлелеге юк.
Исемнәребез төрле булса да, әби-бабайлардан калган бик матур, тәрбияви, олылаучы сүзләребез бик күп безнең. Бала үсә төшүгә, теле ачылуга аны әни-әти, әнкәй-әткәй, әби-бабай гына түгел, үзеннән олы абый-апасына дәү абый, дәү апа, аннан кечерәкләргә матур абый - матур апа, тәти абый - тәти апа, чәчәк апа, алма апа, кечерәгенә кечкенә абый- апа (бу кимсетү түгел, туганнар арасындагы тәртип кенә) дип эндәшергә, олыларны хөрмәт итәргә өйрәтәләр.
Әби-бабай гына түгел, дәү әни, дәү әти, карт әти, карт әби, ерак әби һәм башкалар. Бу безнең татарларга гына хас күренеш. Нинди матур гадәт! Якынлыкны, туганлыкны, үз итүне, олылауны күрсәтә бит!
Бу русларның дядя Колясы белән тетя Фаясы гына түгел. Алар да якын итәләрдер, ә безнеке - матуррак, телгә һәм күңелгә якынрак.
Гаиләгә килен төшә. Бусагадан атлауга ук (моңарчы Фәрхенур апа дип йөргән кыз) егет әти-әнисенә әти-әни яисә әткәй-әнкәй дип дәшә башлый. Шулай итеп, килен якыная, шул йортта үз кешегә әйләнә. «Каенана үз түгел, килен кыз түгел», - дисәләр дә, хәзер өйдәге килен үз кеше инде. Никадәр генә килен-каенана турында тәмсез-ямьсез әйтсәләр дә, килен улыбызга иң якын кеше булып килә. Каенаналар да яшь чакларын искә алып, юл куярга, яшьләргә дә олылар сүзенә колак салырга тырышырга кирәклеге көн кебек ачык. Чөнки өлкәннәрнең тормыш тәҗрибәсе зур, ә яшьләргә замана башкарак. Ничек кенә булмасын, киңәшеп, уртаклыкны табып яшәгән, бер-берен хөрмәт итеп, юл куеп, эндәшмичә кала алып яшәгән гаиләләр тотрыклырак. Балалары да тәрбия­лерәк. Оясында ни күрсә...ди халык.
Ни гаҗәп, күп рус гаиләләрендә егет әти-әнисенә папа-мама түгел, ә Иван Иваныч, Анна Павловна, йә булмаса Вы дип кенә эндәшәләр. Моңа мин бик аптырыйм. Аны күршегә дә, танышыңа да әйтеп була бит.
«Табагына карап ашын аша, анасына карап кызын коч», - ди халык. Өлкәннәрен хөрмәтләп, әни-әти дигәннәре дә, теге карчык - безнең әби яисә үзе алдында әни-әти дип, артында тегеләр диюче яшьләр дә, үпкә сакламыйча әни-әти диючеләр дә бар. Аларга күңел була, ачу онытыла. Әлбәттә, килен кешегә җайлашу авыррак. Барлык ир туганнарын үз итәргә, чит авылдагы туганнарына кунак апа, туган апа дип әйтергә туры килә. Бездән күреп оныкларыбыз да шуңа өйрәнә. Туган җанлы булырга өйрәнеп үскән балалар мәрхәмәтле, ярдәмчел була. Өлкәннәрне хөрмәт итә, туганлык җепләрен саклый, үз нәселе белән горурлана белүче, кешелекле, тәрбия­ле, акыллы, кече күңелле балалар үстерә алсак - бездән дә бәхетле кеше булмас.
Рәйханә Зәйнуллина.
Бакырчы

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 13 декабря 2017 в 16:52
    Татарстанда буран һәм томан көтелә Синоптиклар иртәгә республикада көчле җил чыгуы турында кисәтә.
    65
    0
    0
  • 13 декабря 2017 в 16:00
    Башлык кем булыр Өч ай эшләгәннән соң, Васильево башлыгы Денис Лулаков үз эшеннән китте.
    102
    0
    0
  • 13 декабря 2017 в 14:10
    Данил Буранов – ярымфиналда Яшел Үзәндә туып, бүгенге көндә Мәскәүдә яшәүче 23 яшьлек Данил Буранов Беренче каналда баручы популяр «Голос» тапшыруында катнаша.
    45
    0
    1
  • 13 декабря 2017 в 12:38
    Яшьләр татар халык җырларын җырларга яратмый… Җыр – халык лирикасының иң таралган төре, сүз белән көйнең үзара үрелүенә нигезләнгән, җырлап башкарыла торган шигъри-музыкаль әсәр, яки, киң мәгънәдә алганда, шундый төр әсәрләрне белдерә торган жанр. Җырның төп функциясе – халыкның һәм шәхеснең рухи дөньясын, фикер һәм кичерешләрен чагылдыру. Бөек шагыйребез Габдулла Тукай: «Халык җырлары – халкыбыз күңеленең һич тә тутыкмас вә күгәрмәс саф вә раушан көзгеседер», – дип юкка гына әйтмәгән...
    33
    0
    0
  • 13 декабря 2017 в 11:27
    Ышанырлык түгел: кызыл борыч гомерне озайта Әче ризыкларны яратасызмы? Дөньядагы бер генә кухня да аппетитны күтәрә торган әче тәмләткечләрдән башка ризык әзерләми. Кавказда, Мексикада, Чилида һәм Көньяк-Көнчыгыш Азия илләрендә пикант тәмләткечсез ризык әзерләргә тотынмыйлар да. Әмма аларны кайберәүләр сәламәтлек өчен куркыныч дип исәпли. Моны алар әче борычның, горчицаның ашказанын ялкынсындыруы белән аңлата. Чынлап та, әгәр дә әче ризыкны күпләп куллансаң, ул ашказанына зыян китерергә мөмкин. Чамасын белсәң, киресенчә. Ышанмыйсызмы?
    47
    0
    0
  • 13 декабря 2017 в 10:47
    Яшел Үзән районында яна торган йорттан ир-атны коткарганнар Гадәттән тыш хәлләр министрлыгы хезмәткәрләре Яшел Үзән районында янгын чыккан йорттан 59 яшьлек хуҗаны коткарган.
    58
    0
    0
  • 13 декабря 2017 в 08:32
    Татарстан синоптиклары көчле җил, буран һәм бозлавык турында кисәтә Республиканың күпчелек районнарында кар, урыны белән җепшек кар явачак. Кайбер районнарда буран, юлларда бозлавык фаразлана.
    50
    0
    0
  • 12 декабря 2017 в 17:47
    Васильевода өй туйлары гөрли Узган шимбәдә Васильево бистәсендә 60 гаилә яңа фатирларга күченде.
    49
    0
    0
  • 12 декабря 2017 в 16:21
    Пуховик юу буенча КИҢӘШЛӘР Пуховикны юар алдыннан төймәләрен, молниясен каптырабыз, тискәре ягы белән әйләндереп куябыз, мехы булса, аны алабыз. Кер юу машинасына пуховик янына башка бер әйбер дә салмагыз.
    73
    0
    0
  • 12 декабря 2017 в 15:49
    Мактаулы исем Авыл хуҗалыгы производствосында күпьеллык намуслы хезмәте өчен
    105
    0
    0
  • 12 декабря 2017 в 13:30
    Су белән катнаштырылган балның файдалы сыйфатлары Баллы су – һәркем куллана алырлык, чын мәгънәсендә шаккатыргыч нәрсә. Баллы суның организмга уңай тәэсире бәяләп бетергесез.
    80
    0
    2
  • 12 декабря 2017 в 11:44
    Ошамаган товарны алмаштырып була Хәзер кибетләрдә товар күп, өелеп ята. Әмма кирәклесен эзли башласаң, ничек сайларга белми аптырап каласың.
    62
    0
    0
  • 12 декабря 2017 в 10:42
    «Тылсым» торты рецепты Туган-тумачаларны тәмләп чәй эчерик әле!!!
    71
    0
    0
Реклама
  • 23 октября 2017 в 14:24
    Защити себя!
  • Сез үз тормышыгыз белән канәгатьме?
    Проголосовало 58 человек
  • Яшел Үзән пассажир автотранспорт предприятиясендә ничек бәйрәм иттеләр?
  • Авыр атлетлар кабат Яшел Үзәндә
  • Бакырчыда каз өмәсе
  • Яшел Үзән полициясе бәйрәм итте (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • Газовикларның риск зонасына васильеволылар да эләгә
  • Безнең кораблар Гарәп диңгезен иңли башлады
  • Маякта йозлэгэн казый жыелды. Нэрсэ булган???
  • МЕТЕОРда балалар өчен оештырылган ярыш
  • Юныс Сафиуллин белән очрашу кичәсе
  • 12 декабря 2017 в 14:51
    Прогресс – табигать законы
    Һәр яшел үзәнлене эш урынына һәм өйгә, поликлиника яки мәктәпкә, азык-төлек базарына, йә булмаса поездга вакытында алып барып җиткерү өчен иртә таңнан торып, төнгә кадәр эшләү – Яшел Үзән пассажир автотранспорты предприятиесе хезмәткәренең бурычы. Мактаулы юбилей көннәрендә, күңел бәйрәм сорый.
    134
    0
    1
  • 1 ноября 2017 в 10:53
    БЕЗ СЕЗНЕ КӨТӘБЕЗ! Белдерүләрегезне 5-67-02 телефоны аша яки Гоголь ур, 23а йортына килеп калдыра аласыз.