Яшел Үзән

Сиңа ничек эндәшәләр, туганым

Халыкның яшәү рәвешендә охшашлык булса да, гореф-гадәтләрендә, тәрбияви чараларында аерымлыклар да бик күп. Безнең татар халкына гына хас булган, туганлык җепләрен ныгытучы, өлкәннәрне хөрмәт итәргә, якын итәргә, олыларга өйрәтүче үзенчәлекләребез бар. Күрше халыкларда ул бөтенләй юк диярлек. Шәһәр җирлегендә аз сакланса да, авылларыбызда бик матур, кабул ителгән гадәт яши.

Гаиләдә бала туу - зур сөенеч. Аңа матур, мәгънәле исем, олылар да яратырлык, яшь әти-әнине дә сөендерерлек исем сайлап куялар. Хәер, һәр чор үзенең киң таралган исемнәрен куйды инде. Бу бигрәк тә безнең татарларга хас булды.
Татарларда шунысы яхшы - исемнәр үзгәрми, кайчак кыскарталар инде, әйтик, Кәлимулланы Кәли дип, ләкин Валентина-Валялары юк.
Роберт, Альберт, Люция, Револар (хәтта Диктат дигән исемле абыйны да беләм ), аннан соң Радик, Эдуардлар чоры. Берара Света, Лена, Индира, Марианна, Аида, Флоридалар китте. Үз татар халкыбызның җиңел дә, матур да яңгырашлы исемнәре арасында Гөлнара, Гөлсинә, Алия, Гөлияләре дә күп куела башлады.
Бүгенге буын яшьләре балаларына Гөлҗамал, Мөхәммәтҗаннарны куймас инде анысы. Шулай да, соңгы 15-20 елда Салават, Рәсим, Ислам, Чулпаннар, шулай ук Зөлфәт, Нияз, Әнәс, Рөстәмнәр... күбәйде. Матур да, мәгънәле дә исемнәр.
Ә бит руслар үзләренең Иван белән Татьянасыннан ерак китми, кабат-кабат әби-бабайлары исемнәрен оныкларына бирә. Катнаш гаиләләрдә дә, безнең татардагы кебек, исем төрлелеге юк.
Исемнәребез төрле булса да, әби-бабайлардан калган бик матур, тәрбияви, олылаучы сүзләребез бик күп безнең. Бала үсә төшүгә, теле ачылуга аны әни-әти, әнкәй-әткәй, әби-бабай гына түгел, үзеннән олы абый-апасына дәү абый, дәү апа, аннан кечерәкләргә матур абый - матур апа, тәти абый - тәти апа, чәчәк апа, алма апа, кечерәгенә кечкенә абый- апа (бу кимсетү түгел, туганнар арасындагы тәртип кенә) дип эндәшергә, олыларны хөрмәт итәргә өйрәтәләр.
Әби-бабай гына түгел, дәү әни, дәү әти, карт әти, карт әби, ерак әби һәм башкалар. Бу безнең татарларга гына хас күренеш. Нинди матур гадәт! Якынлыкны, туганлыкны, үз итүне, олылауны күрсәтә бит!
Бу русларның дядя Колясы белән тетя Фаясы гына түгел. Алар да якын итәләрдер, ә безнеке - матуррак, телгә һәм күңелгә якынрак.
Гаиләгә килен төшә. Бусагадан атлауга ук (моңарчы Фәрхенур апа дип йөргән кыз) егет әти-әнисенә әти-әни яисә әткәй-әнкәй дип дәшә башлый. Шулай итеп, килен якыная, шул йортта үз кешегә әйләнә. «Каенана үз түгел, килен кыз түгел», - дисәләр дә, хәзер өйдәге килен үз кеше инде. Никадәр генә килен-каенана турында тәмсез-ямьсез әйтсәләр дә, килен улыбызга иң якын кеше булып килә. Каенаналар да яшь чакларын искә алып, юл куярга, яшьләргә дә олылар сүзенә колак салырга тырышырга кирәклеге көн кебек ачык. Чөнки өлкәннәрнең тормыш тәҗрибәсе зур, ә яшьләргә замана башкарак. Ничек кенә булмасын, киңәшеп, уртаклыкны табып яшәгән, бер-берен хөрмәт итеп, юл куеп, эндәшмичә кала алып яшәгән гаиләләр тотрыклырак. Балалары да тәрбия­лерәк. Оясында ни күрсә...ди халык.
Ни гаҗәп, күп рус гаиләләрендә егет әти-әнисенә папа-мама түгел, ә Иван Иваныч, Анна Павловна, йә булмаса Вы дип кенә эндәшәләр. Моңа мин бик аптырыйм. Аны күршегә дә, танышыңа да әйтеп була бит.
«Табагына карап ашын аша, анасына карап кызын коч», - ди халык. Өлкәннәрен хөрмәтләп, әни-әти дигәннәре дә, теге карчык - безнең әби яисә үзе алдында әни-әти дип, артында тегеләр диюче яшьләр дә, үпкә сакламыйча әни-әти диючеләр дә бар. Аларга күңел була, ачу онытыла. Әлбәттә, килен кешегә җайлашу авыррак. Барлык ир туганнарын үз итәргә, чит авылдагы туганнарына кунак апа, туган апа дип әйтергә туры килә. Бездән күреп оныкларыбыз да шуңа өйрәнә. Туган җанлы булырга өйрәнеп үскән балалар мәрхәмәтле, ярдәмчел була. Өлкәннәрне хөрмәт итә, туганлык җепләрен саклый, үз нәселе белән горурлана белүче, кешелекле, тәрбия­ле, акыллы, кече күңелле балалар үстерә алсак - бездән дә бәхетле кеше булмас.
Рәйханә Зәйнуллина.
Бакырчы

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 21 февраля 2018 в 10:10
    Март аенда Татарстан халкын дәвамлы яллар көтә Халыкара хатын-кызлар көне уңаеннан республика халкы дүрт көн рәттән ял итәчәк.
    11
    0
    0
  • 21 февраля 2018 в 09:08
    Бәйрәм программасы Ватанны саклаучылар көне уңаеннан мәгариф һәм социаль учреждениеләрдә бихисап чаралар уздырылачак. Бу – хәрби-спорт уеннары, ветераннар белән очрашулар, музейга экскурсияләр, тематик уеннар һәм башкалар.
    23
    0
    0
  • 21 февраля 2018 в 08:25
    1 апрельдән пенсия 3 процентка кадәр артачак Хезмәт министрлыгы аңлатуынча, социаль пенсиянең уртача күләме 9 мең 62 сум булачак.
    35
    0
    0
  • 20 февраля 2018 в 14:48
    Быелгы сайлаудан нинди яңалыклар көтәргә? Үз гомерендә беренче тапкыр әлеге сәяси мөһим вакыйгада катнашучыларга сувенир бүләк итәчәкләр. Сайлауда 18 яше тулган 49 мең яшь татарстанлы катнашырга мөмкин. Аларга ТР Үзәк сайлау комиссиясе рәисе имзалаган чакыру да киләчәк.
    47
    0
    0
  • 20 февраля 2018 в 13:05
    Президент рәхмәте ​​​​​​​Күпьеллык нәтиҗәле хезмәте һәм республикада алкогольле продукциянең сыйфатына дәүләт контролен тәэмин итү  һәм кулланучылар базарында хокук бозуларны кисәтүгә зур өлеш кертүе өчен
    83
    1
    1
  • 20 февраля 2018 в 11:31
    Минтимер Шәймиевнең оныгы Россиянең иң бай хатын-кызлары исемлегендә Татарстанның беренче президенты Минтимер Шәймиевнең оныгы Камилә Шәймиева «Tatler» журналына биргән интервьюсында Forbes версиясе буенча үзенең Россиянең иң бай хатын-кызлары исемлегенә кертелгәнен белгәч, елап җибәрүе турында һәм бабасына оныкларын акча кадерен белергә өйрәткәне өчен рәхмәтле булуы турында сөйләгән. Бу хакта «Вести КАМАЗа»га сылтама белән «Мәйдан журналы» яза.
    132
    0
    0
  • 20 февраля 2018 в 10:03
    Һөнәри осталык бәйгесендә “А.М.Горький исемендәге Яшел Үзән заводы” акционерлык җәмгыятендә “Иң яхшы формовщик” һөнәрни осталык бәйгесе булды.
    51
    0
    0
  • 20 февраля 2018 в 09:02
    2017 елда Татарстанда 17 муниципаль архив ремонтланды Архивларны төзекләндерү мөһим документларның сакланышын тәэмин итә.
    40
    0
    0
  • 20 февраля 2018 в 08:35
    Мактауга лаек Мәгариф һәм балаларны, яшьләрне тәрбияләү өлкәсендә зур уңышларга ирешкәне өчен һәм юбилее уңаеннан
    98
    0
    0
  • 19 февраля 2018 в 19:54
    Миләүшә Сибгатуллина: «Улыбыз бер атна мәктәпкә бармыйча өйдә ятты, каршы килмәдем» «ТНВ» каналында «Манзара» тапшыруын алып барган (хәзер баш мөхәррире – авт.) Миләүшә Сибгатуллинаның ике улы үсә. Кәрим – VI, Хәким – II сыйныфта укый.
    170
    0
    0
  • 19 февраля 2018 в 16:49
    Күршеләрнең җирен алып буламы? – Күршеләрнең җир участокларында биш ел элек йортлары янды. Бакчаларында чүп үләне котыра, хуҗаларының килеп күренгәннәре дә юк. Аларның җирләрен алып миңа бирүләрен дәгъвалый аламмы?
    79
    0
    0
  • 19 февраля 2018 в 15:46
    Ташлама алучыларның акчасы арта 1 февральдән федераль ташлама алучыларга ай саен бирелә торган түләүләр һәм социаль хезмәтләр җыелмасы бәясе артты.
    128
    0
    0
  • 19 февраля 2018 в 14:34
    Традиция дәвам итә Һәр елдагыча, быел да кече шырданлылар якташыбыз, бөек мәгърифәтче Каюм Насыйриның рухына багышлап Коръән мәҗлесе  үткәрде.
    115
    0
    0
  • 23 октября 2017 в 14:24
    Защити себя!
  • Бакырчыда Мәүлид бәйрәме
  • Яшел Үзән пассажир автотранспорт предприятиясендә ничек бәйрәм иттеләр?
  • Авыр атлетлар кабат Яшел Үзәндә
  • Бакырчыда каз өмәсе
  • Яшел Үзән полициясе бәйрәм итте (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • Газовикларның риск зонасына васильеволылар да эләгә
  • Безнең кораблар Гарәп диңгезен иңли башлады
  • Маякта йозлэгэн казый жыелды. Нэрсэ булган???
  • МЕТЕОРда балалар өчен оештырылган ярыш
  • Юныс Сафиуллин белән очрашу кичәсе
  • 16 февраля 2018 в 10:32
    ТРЕБУЕТСЯ - администратор-кассир 1/2. 1500, соц.пакет, вахта. Деревня Исаково.
  • 6 февраля 2018 в 15:35
    Ачкычлар табылды Столичная 2а йортының бишенче подъезды янында ачкыч табылды⚠
  • 1 ноября 2017 в 10:53
    БЕЗ СЕЗНЕ КӨТӘБЕЗ! Белдерүләрегезне 5-67-02 телефоны аша яки Гоголь ур, 23а йортына килеп калдыра аласыз.
  • 20 февраля 2018 в 16:31
    Яшел Үзән районы укучылары хәрби җыр смотрында Бүген “Авангард” спорт комплексында Ватанны саклаучылар көне уңаеннан традицион хәрби җыр смотры узды.
    275
    0
    1
  • 19 февраля 2018 в 19:54
    Миләүшә Сибгатуллина: «Улыбыз бер атна мәктәпкә бармыйча өйдә ятты, каршы килмәдем» «ТНВ» каналында «Манзара» тапшыруын алып барган (хәзер баш мөхәррире – авт.) Миләүшә Сибгатуллинаның ике улы үсә. Кәрим – VI, Хәким – II сыйныфта укый.
    170
    0
    0
  • 20 февраля 2018 в 11:31
    Минтимер Шәймиевнең оныгы Россиянең иң бай хатын-кызлары исемлегендә Татарстанның беренче президенты Минтимер Шәймиевнең оныгы Камилә Шәймиева «Tatler» журналына биргән интервьюсында Forbes версиясе буенча үзенең Россиянең иң бай хатын-кызлары исемлегенә кертелгәнен белгәч, елап җибәрүе турында һәм бабасына оныкларын акча кадерен белергә өйрәткәне өчен рәхмәтле булуы турында сөйләгән. Бу хакта «Вести КАМАЗа»га сылтама белән «Мәйдан журналы» яза.
    132
    0
    0
  • 19 февраля 2018 в 15:46
    Ташлама алучыларның акчасы арта 1 февральдән федераль ташлама алучыларга ай саен бирелә торган түләүләр һәм социаль хезмәтләр җыелмасы бәясе артты.
    128
    0
    0
  • 19 февраля 2018 в 14:34
    Традиция дәвам итә Һәр елдагыча, быел да кече шырданлылар якташыбыз, бөек мәгърифәтче Каюм Насыйриның рухына багышлап Коръән мәҗлесе  үткәрде.
    115
    0
    0
  • 18 февраля 2018 в 12:03
    Бетне керосин да җиңми, ә тән пешәргә мөмкин Күбебез бетләүне үткән заман калдыгы дип уйлый, әмма чынбарлыкта педикулез дөньяда иң таралган авыруларның берсе. Бөтендөнья Сәламәтлек саклау оешмасы мәгълүматларына караганда, ел саен миллиардлаган кеше бетлеләр белән контактта була, һәр икенче кеше кайчан да булса бу «күңелсезлекне» үзендә татып карый.
    101
    0
    0
  • 20 февраля 2018 в 08:35
    Мактауга лаек Мәгариф һәм балаларны, яшьләрне тәрбияләү өлкәсендә зур уңышларга ирешкәне өчен һәм юбилее уңаеннан
    98
    0
    0
  • 19 февраля 2018 в 08:28
    Мунчаның да паспорты булырга тиешме? – Безнең дачада мунча һәм сарай бар. Хәзер һәрбер шундый объектның техник пас­порты булырга тиеш дип, сөйлиләр. Дөресме?
    95
    0
    0