Яшел Үзән

Кем соң син, яңа чор баласы?

Балалар безнең киләчәгебез. Бүгенге көндә балалар арасында усаллык, бәгырьсезлек, тәкәбберлек, үзара дошманлык, агрессивлык таралган. Бу бик тә аяныч. Моңа сәбәпләр бик күп. Үзара килешмәүчәнлек һәм әдәп-әхлаксызлык телевидение, балаларны чолгап алган мохит, гаилә аша балалар бакчасына да үтеп керә.

Балалар бакчасы нәниләребезнең  икенче өе. Шуңа күрә безнең – татар теленә өйрәтүче тәрбиячеләрнең  иң  мөһим, төп  бурычыбыз балаларны  кечкенәдән үк толерантлык рухында тәрбияләү. Татарстан мәгариф системасы да бүгенге тынычлыкка омтылу, кеше хокукларын яхшы белү, толерантлык, хезмәттәшлек, әхлаклылык кебек сыйфатлар бик нык таләп ителгән шартларда алгы планга белемле, милли һәм чит милләтләр мәдәниятен яхшы белүче, хөрмәт итүче шәхес тәрбияләүне куя. «Әхлак – тумыштан яки уку-өйрәнү һәм гаилә тәрбия­се белән ирешелгән рухи халәт. Сөйләгән сүзләрендә, эшләгән эшләрендә, ясаган хәрәкәтләрендә күпчелек тарафыннан дөрес дип табылган нәрсәләрне үтәгән кешеләрне әхлаклы кеше диләр» диелә халкыбызның хәдисләрендә.
Нәрсә соң ул толерантлык?    Толерант – латин теленнән кергән. Ул –  түземлелек, сабыр­лык, кеше нинди генә милләттән булуына карамастан, аның фикеренә, гореф-гадәтенә уңай карау  дигәнне аңлата. Кешене  барлык физик һәм дини үзенчәлекләре белән хөрмәт итү, сүзенә колак салу, игътибарлы булу – менә нәрсә ул толерантлылык!
Беренчедән, толерантлык ул кешеләргә карата түземле, кешелекле, шәфкатьле, мәрхәмәтле  булу. Без балаларда кече яшьтән үк шушы сыйфатларны тәрбияләргә тиешбез.
Бүгенге көн баласы элгәреләреннән шактый аерыла. Аның үзен раслау, үз фикерен башкаларга җиткерә алу, үзен тыңлаулары мөһим.  Балалар кечкенәдән үк башка фикерләргә дә колак салырга өйрәнергә тиеш. Яңа технологияләргә, аерым алганда иҗади үсеш технологиясенә нигезләнеп, ягъни балаларны төркемнәргә бүлеп укытканда бала үз фикерен курыкмый әйтергә, шул ук вакытта башкаларны тыңлый белергә өйрәнә.
Икенчедән, толерантлыкны икенче милләт вәкилләренә, чит дин кешеләренә, аларның мәдәниятенә, гореф-гадәтләренә, йолаларына  түземлелек дип атарга мөмкин.

Тәрбияләү ысуллары
Балаларда  толерантлык тәрбияләү уку елы дәвамында һәрдаим алып барыла, белем бирү эшчәнлегендә генә түгел, ә төрле уеннарда, күңел ачу чараларында, кичәләрдә, бәйрәмнәрдә дә күренә. Һәр шөгыль бер-береңә елмаеп, кояшлы иртәләр теләп, матур, күркәм сүзләр, комплиментлар әйтеп китүдән башлана.«Нәрсә яхшы, нәрсә начар!», «Иң изге байлык – күңел байлыгы», «Тәрбияле бала»  темаларына әңгәмәләр уздырабыз. Халык­ара бердәмлек көне, бөтендөнья сәләмләү көне, мәрхәмәтлелек көне, Туган тел көне темаларында тирә-юньдәгеләргә, башка милләт вәкилләренә ихтирамлы һәм игътибарлы булу, бер-береңә ярдәм итү, игелек­ле эшләрне күбрәк эшләргә тырышу чагыла.

Китапның ярдәме
Китап толерантлыкны тәрбияләүдә иң кулай, уңай чараларның берсе. Матур әдәбият әсәрләре, татар халык авыз иҗаты, төрле халык әкиятләре  балаларда мәрхәмәтлелек,  түземлелек, игелеклелек, шәфкатьлелек, юмартлык һ.б. шундый  сыйфатларны тәрбияләүдә зур роль уйный. Әкиятләр уку, иллюстрацияләрен карау, әңгәмәләр уздыру, әкиятләрне сәхнәләштерү, катнашучы геройлар белән очрашу балаларда уңай тәэсир калдыра. Татар халкы иҗатының җәүһәрләре «Ике кыз», «Өч кыз» изге, саф, киң күңелле, ярдәмчел, игътибарлы, мәрхәмәтле татар кызы образы аркылы балаларны да шундый ук булырга чакыра. «Алтын бөртекләр» әкияте түземлелек, тырышлык, сабырлык сыйфатларын алгы планга чыгара.
Балаларга татар халкының яшәешен, мәдәниятен, гореф-гадәтләрен без шулай ук уеннар, татар халык бәйрәмнәре (Сабантуй, Сөмбелә, Карга боткасы) аркылы өйрәтәбез. Кабинетта татар халкының милли почмагында урнашкан тормыш-көнкүреш әйберләре балаларга татарларның яшәү рәвеше, тарихы турында сөйләп тора.

Милләтләр – республиканың байлыгы
Татарстан республикасы – күпмилләтле дәүләт. Биредә татарлар, руслар, удмуртлар, чуашлар, марилар, башкортлар һәм башка бик күп милләт вәкилләре яши. Ләкин бар милләт халкының гореф-гадәтләрен, телләрен һ.б өйрәнү бик авыр. Шуңа күрә тәрбияче балаларда  һәр милләт кешесенә, һәр милләт халкының гореф-гадәтләренә карата хөрмәт, кызыксыну тәрбияләргә тиеш. Һәр балага үзенең гореф-гадәтләре, үзенең җырлары, уеннары, милли биюләре, киемнәре, аш-сулары, атаклы  кешеләре булган милләт вәкиле, аерым шәхес итеп карарга кирәклегенә төшендерүне эшемнең төп бурычларының берсе итеп саныйм.  Балалар белән  этномәдәни компонентын өйрәнү, халыкларның бердәмлеген, байлыкларның  әһәмия­тен төшендерү зур нәтиҗә бирә.
Күрше республикаларында яшәүче халыкларның яшәү урыннары, символикасы, тарихы, мәдәнияте, нәрсә белән  шөгыльләнгәнүләре турында әңгәмәләр уздырабыз. Шуның ярдәмендә балаларның белемнәре, кузаллаулары киңәйтелә. Үзебезнең милли горурлыкларыбыз янәшәсендә башка күрше милләткә (мари, чуаш, удмурт, башкорт)  караган культура истәлекләрен өйрәнү балаларның әйләнә-тирәне танып-белүен  арттыра, башкаларга ихтирам белән  карарга өйрәтә.
Әмма без шуны да истә тотарга тиеш: толерантлык, ягъни гади генә әйткәндә түземлелек ике яклы, хәтта күп яклы булганда гына нәтиҗә бирә. Түзем булу белән беррәттән милли горурлык хисләре тәрбияләү, балаларның милли үзаңын арттыру янәшә торырга тиеш.

 Гөлнара Рахманова,
«Елмаю» балалар бакчысының татар
теле тәрбиячесе

 

Теги:
Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 24 февраля 2018 в 15:58
    Көнкүреш калдыклары контейнерлары торак йорттан нинди ераклыкта урнаштырылган булырга тиеш? – Калдыклар җыю өчен махсус савытлар бетон яки асфальт җәелгән, койма белән аерып куелган, янында яшел үсентеләр утыртылган мәйданчыкта урнаштырылырга тиеш.
    31
    0
    0
  • 24 февраля 2018 в 14:30
    Үсенте – бала кебек! Әгәр дә аны кечкенәдән үк дөрес карап, сыйфатлы продукт белән туендырсаң, ул сәламәт, көчле һәм катлау­лы зурлар тормышына әзер булып үсә.
    28
    0
    0
  • 24 февраля 2018 в 11:56
    Язмышларда – ил тарихы Кешеләрнең үлемсез хәтере безне михнәтле елларга, онытылмас көннәргә алып кайта. Ачлык еллары, гаепсезгә кулга алынулар, сугыш...
    59
    0
    0
  • 24 февраля 2018 в 10:09
    Европротоколны ничек төзергә? Дөнья булгач, юлларда транспорт чараларына бәйле төрле хәлләр килеп чыгарга, аларның җитдиләре дә, зур булмаган матди зыян китергәннәре дә булырга мөмкин.
    21
    0
    0
  • 24 февраля 2018 в 08:22
    Рөстәм Миңнеханов РФ Хөкүмәтеннән коры сөт әйләнешен чикләүне сорады Татарстан Республикасы Президенты Рөстәм Миңнеханов Россия Премьер-министры Дмитрий Медведевка илдә коры сөт әйләнешен чикләүне сорап мөрәҗәгать итте.
    32
    0
    0
  • 23 февраля 2018 в 20:15
    Концертларга рәхим итегез! Бу көннәрдә республика районнарында Татарстанның сәнгать йолдызлары, танылган җырчылар, бию коллективлары халыкка концерт күрсәтә.
    78
    0
    0
  • 23 февраля 2018 в 16:44
    Белә идегезме? • 23 февраль көне Кызыл Армия оешкан дата итеп очраклы алына. Чынлыкта аның декретына яңа стиль белән 28 гыйнварда кул куела.
    68
    0
    0
  • 23 февраля 2018 в 14:28
    Аякны юрганга карап суза торган вакыт Күгәйдә тырыш, эшчән һәм киләчәкне алдан күреп яши торган халык гомер итә. Йорт-җирләре төзек һәм чиста. Кышын да шулай, җәен дә. Һәр йортта мул итеп мал-туарын асрыйлар, чебешен үрчетәләр, бакчаларын гөлбакча итеп тоталар. Шулай ук аларга бердәмлек тә хас. Чөнки нинди чуалчык үзгәртеп корулар чорында да алар үз хуҗалыкларын саклап калу өчен нык торды.
    196
    0
    1
  • 23 февраля 2018 в 12:01
    «Майский» котлый үзегезне! Кадерле Ватанны саклаучылар! Хөрмәтле Бөек Ватан сугышы, Кораллы Көчләр ветераннары, сугышчы- интернационалистлар, илебезнең булачак сакчылары!
    51
    0
    0
  • 23 февраля 2018 в 10:17
    Район башлыгы яшел үзәнлеләрне бәйрәм белән тәбрикли! Кадерле яшел үзәнлеләр! Сезне чын күңелемнән Ватанны саклаучылар көне белән тәбрик итәм!
    63
    0
    0
  • 23 февраля 2018 в 08:52
    Ватанны саклау – һәркемнең изге бурычы Тагын ике көннән илебез Ватанны саклаучылар бәйрәмен билгеләп үтәчәк. Илне саклау ул – илнең иминлеген саклау, димәк, бүген ветераннар, хәрбиләр яки ил алдында изге бурычын үтәп кайтучылар гына түгел, тыныч тормышта Ватаныбыз куәтен арттыручылар бәйрәме дә, дип уйлыйбыз. Ә сезнең өчен ул нинди бәйрәм, кадерле укучылар? Менә шундый сорау белән кайберләрегезгә мөрәҗәгать иттек.
    112
    0
    0
  • 23 февраля 2018 в 07:30
    «А.М.Горький исемендәге Яшел Үзән заводы» директоры бәйрәм белән котлый! Хөрмәтле горькийлылар, яшел үзәнлеләр һәм шәһәребез кунаклары! Кадерле Хәрби Көчләр ветераннар!
    58
    0
    0
  • 22 февраля 2018 в 15:12
    Кисәтүләрсез штраф Газоннарда һәм балалар мәйданчыкларында машина куйган яшел үзәнлеләргә кисәтүләрсез генә штраф салыначак.
    80
    0
    0
  • 23 октября 2017 в 14:24
    Защити себя!
  • Бакырчыда Мәүлид бәйрәме
  • Яшел Үзән пассажир автотранспорт предприятиясендә ничек бәйрәм иттеләр?
  • Авыр атлетлар кабат Яшел Үзәндә
  • Бакырчыда каз өмәсе
  • Яшел Үзән полициясе бәйрәм итте (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • Газовикларның риск зонасына васильеволылар да эләгә
  • Безнең кораблар Гарәп диңгезен иңли башлады
  • Маякта йозлэгэн казый жыелды. Нэрсэ булган???
  • МЕТЕОРда балалар өчен оештырылган ярыш
  • Юныс Сафиуллин белән очрашу кичәсе
  • 16 февраля 2018 в 10:32
    ТРЕБУЕТСЯ - администратор-кассир 1/2. 1500, соц.пакет, вахта. Деревня Исаково.
  • 6 февраля 2018 в 15:35
    Ачкычлар табылды Столичная 2а йортының бишенче подъезды янында ачкыч табылды⚠
  • 1 ноября 2017 в 10:53
    БЕЗ СЕЗНЕ КӨТӘБЕЗ! Белдерүләрегезне 5-67-02 телефоны аша яки Гоголь ур, 23а йортына килеп калдыра аласыз.
  • 22 февраля 2018 в 08:30
    Норлат әфганчыларны җыйды "Әфган-йөрәк ярасы"- ел саен унбишенче февральдә Совет сугышчыларының Әфганстан җиреннән чыгарылган искә алу, хәтер көнен, шулай дип, атасак дөресрәк булыр иде.
    298
    0
    0
  • 23 февраля 2018 в 14:28
    Аякны юрганга карап суза торган вакыт Күгәйдә тырыш, эшчән һәм киләчәкне алдан күреп яши торган халык гомер итә. Йорт-җирләре төзек һәм чиста. Кышын да шулай, җәен дә. Һәр йортта мул итеп мал-туарын асрыйлар, чебешен үрчетәләр, бакчаларын гөлбакча итеп тоталар. Шулай ук аларга бердәмлек тә хас. Чөнки нинди чуалчык үзгәртеп корулар чорында да алар үз хуҗалыкларын саклап калу өчен нык торды.
    196
    0
    1
  • 22 февраля 2018 в 11:12
    Туган тел көнен норлатлылар да билгеләп узды Сандугач теледәй моңлы, Чишмәдәй чиста телем!
    172
    0
    0
  • 22 февраля 2018 в 14:08
    Васильевода укый да, ял да итә беләләр Мәктәп – белем учагы.Укыйбыз да, язабыз да, белем алабыз. Бәйрәмнәр дә үткәрәбез.
    148
    0
    0
  • 23 февраля 2018 в 08:52
    Ватанны саклау – һәркемнең изге бурычы Тагын ике көннән илебез Ватанны саклаучылар бәйрәмен билгеләп үтәчәк. Илне саклау ул – илнең иминлеген саклау, димәк, бүген ветераннар, хәрбиләр яки ил алдында изге бурычын үтәп кайтучылар гына түгел, тыныч тормышта Ватаныбыз куәтен арттыручылар бәйрәме дә, дип уйлыйбыз. Ә сезнең өчен ул нинди бәйрәм, кадерле укучылар? Менә шундый сорау белән кайберләрегезгә мөрәҗәгать иттек.
    112
    0
    0
  • 22 февраля 2018 в 12:50
    Илебез иминлеген саклаучыларны хөрмәтләп – чәчәкләр Ватанны саклаучылар көне - дан-шөһрәт, кыюлык һәм батырлыкны гәүдәләндерүче бәйрәм. Ул барлык ир-атлар тантанасы, чөнки туган җиребезне саклау аларның бурычы. Бу көнне Ватанны үзләрен аямыйча басып алучылардан саклаучыларны, бүгенге тыныч вакытта да әлеге бурычларын үтәүне дәвам итүчеләрне данлау гадәткә кергән. Хөкүмәтебез елдан-ел әлеге бәйрәмнең патриотик ягына игътибарны арттыра. Һәйкәлләрне, мемориалларны чәчәкләргә күмү күркәм традициягә әйләнде.
    100
    0
    1
  • 22 февраля 2018 в 09:28
    Мәскәү салкыннары Татарстанга килә 23-28 февральдә Россия башкаласында уртача температура нормадан 7-12 градуска кимрәк булачак.
    90
    0
    0
  • 22 февраля 2018 в 15:12
    Кисәтүләрсез штраф Газоннарда һәм балалар мәйданчыкларында машина куйган яшел үзәнлеләргә кисәтүләрсез генә штраф салыначак.
    80
    0
    0