Яшел Үзән

Бер эшләсәң – гөнаһ, ике эшләсәң – гадәт

Көз көне «Колхоз базары»нда җиләк-җимешләр карап йөргәндә, яныма бер карчык килеп: «Сыйнук, сичас ыскулькы вриме?» - дип сорады.

Мин аңа: «Әби, күтәрелеп карагыз әле, мин урыска охшаганмы?» - дидем. «Түбәтәйле икәнеңне күреп торам, прусты привичкы инде» - дип әйтеп куйды карчык. Гадәт китми, чир китә, диелгән бит татар халык мәкалендә... Бу - бердәнбер очрак түгел, Казан урамнарында йөргәндә күп кеше (татарлар турында әйтәм) үз гозерен русчалатып сорый, чөнки ул гадәткә кергән.

Нәрсә соң ул гадәт? «Татар теленең аңлатмалы сүзлеге»ндә бу хакта болай диелгән: «Гадәт - гарәп сүзе, кемнең дә булса тормышындагы даими, гадәткә әверелгән тәртибе, үз-үзен тотышы, характер үзенчәлекләре».
Гадәт - кешенең икенче табигате дә диләр халыкта, чөнки берәр эшне башкарганда, ул берни уйламый, гадәт буенча аны үзеннән-үзе үти. Гадәтнең төрләре гаять дәрәҗәдә күп: ниндидер һөнәр, көнкүреш, шәхси, социаль, психологик, хисси, физик, үз-үзеңне тоту белән бәйләнгәннәр һ.б. Өстәл янына ашарга утыру алдыннан кулны юу, «бисмиллаһ» әйтү, ашаганда сөйләшмәү, тукланганнан соң «амин» итү, өстәл өстен сөртеп, савыт-сабаларны юып кую һәм шундый башка эшләр гадәткә кергән булса, алар үзеннән-үзе эшләнәчәк. Кайберәүләр эштән өенә кайтканнан соң, киемнәрен төрле җиргә, төрле бүлмәгә салып аталар да, аш бүлмәсеннән тәлинкәгә азык салып, кунак бүлмәсендәге телевизорны кабызып, аның каршындагы диванга утырып ашый башлыйлар. Өйдәгеләр белән тиешенчә аралашмыйча, алар белән бергәләп өстәл артына утырып ашамыйча, үзләре теләгәнчә (гадәтләнгәнчә) эш итәләр. Мондый гадәт макталмый, әлбәттә. Димәк, гадәтнең яхшысы да, начары да була.
Хәзерге заманга ыгы-зыгылык, гаять тиз үзгәрүчәнлек, күп мәгълүматлылык, коточкыч ритмлылык хас. Шуларга яраклы яхшы, күркәм гадәтләр дә булдырырга тырышырга кирәк. Әйләнә-тирә мохиткә яраклашу да мөһим роль уйный. Кеше миенең эшчәнлеге шулар нәтиҗәсендә үзгәргән шартларда яңа гадәтләр барлыкка китерә.
Психологлар раславынча, кешедә гадәт 21 көн үткәч барлыкка килә. Моның өчен ул һәр көнне билгеле бер эшне, хәлне, хәрәкәтне башкарырга тиеш. Үзегездә яхшы гадәт булдырырга теләсәгез, бу киңәшне онытмагыз! Гадәтләнеп бетмәгән очракта, аны тагын берничә тапкыр кабатларга кирәк булачак.
Начар гадәтләр тиз генә китми шул. Тауны күчерү ансат, гадәтне бетерү кыен, дигән халык. Берәр эшне башлар алдыннан кеше үзенең игътибарын аны үтәүгә юнәлтергә һәм, һичшиксез, алга куелган максатны җиренә җиткереп башкарылачагына нык ышанырга тиеш. Шулар белән беррәттән, үзендә яңа файдалы гадәтләр булдыруга да көч куярга кирәк. Бу эштә тирә-юньдәгеләр, туган-тумачалар, дус-ишләр дә булышлык күрсәтсә, аңа уңай тәэсир итәчәк һәм ул үз максатына ирешәчәк.
Заманның алга киткән техникасы да кешегә төрлечә тәэ­сир итә. Урта яшьтәгеләр һәм өлкәннәрнең күбесе телевизор каршында сәгатьләр буе утыра: төрле сериаллар, бәгырьне кисәрлек хәбәрләр, тузга язмаган хәлләр, тәрбиясезлек һәр программада да җитәрлек. Яшьләрнең күпчелеге санак (компьютер) яки интернетлы телефон карый, вакытының шактый өлешен дуслары, таныш­лары белән сөйләшеп үткәрә. Бу мавыгулар тәүлекнең күп өлешен тәшкил иткәнгә күрә, кешеләрнең сәламәтлегенә тискәре тәэсир итә. Исерткеч эчемлекләр белән «дуслашу», тәмәкенең зарары турында әйтеп торасы да юк (Яшь аналарның урамда бала арбасы тартып барганда, бер кулында сыра шешәсе, икенчесендә сигарет булуын күрү - яман гадәтләрнең кешене бозылуына китерүгә дәлил булып тора)...
Кешедә дөрес туклану гадәте бар икән, бу - уңай күренеш. Туклану режимын саклау, шикәрле-баллы азыкларны аз куллану, яшелчәләргә күбрәк игътибар бирүнең файдасы зур, ә йоклар алдыннан туйганчы ашау - зарарлы. Лимонлы чәй, минераль су, үлән төнәтмәләре тәнгә сихәт бирә, күңелне күтәрә. Гомумән алганда, кеше тәүлегенә 3 литр чамасы сыеклык эчәргә тиеш. Шунысын да онытмаска кирәк, сыеклык белән организмдагы зарарлы матдәләр дә чыгарыла.
Кеше өчен иң файдалысы - сәламәт яшәү рәвешен күркәм гадәт итү. Икенче яктан караганда, бу - үз организмын билгеле бер режимга салу дигән сүз: вакытында йоклау, уяну, туклану, эшләү, ял итү һ.б. Мөселманнар моны ислам дине кануннары белән бәйләп аңлаталар. Дөрестән дә, һәр нәрсәне үз вакытында башкару, үзеңне аңа гадәтләндерү бик зур файда китерә. Кеше физик яктан гына түгел, рухи яктан да канәгатьлек ала, шундый күркәм гадәт белән (сәламәт яшәү рәвеше белән) баласын да тәрбияли, картлык көнендә тиешле хөрмәткә дә лаек була...
Халкыбызның күркәм гореф-гадәтләрен дә онытмаска кирәк, чөнки аларның нигезендә милләтебезнең асылы ята. Көндәлек тормышта әйләнә-тирәдәге кешеләр белән (нинди милләттән булуына карамастан) дустанә яшәү зарур. Зарарлы, начар гадәтләребездән арынып, яхшы, күркәм гадәтләрне үзебездә күбрәк булдырырга тырышыйк!
Нияз Бишбалта.
Казан
Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 20 мая 2018 - 15:00
    Рөстәм һәм Ләйлә Галиевлар: «Кызлар бездән көлә» Татар эстрадасының тагын бер җырлы гаиләсе, ТМТВ премиясе лауреатлары – Рөстәм һәм Ләйлә Галиевлар зур кызлары Риананың чыгарылыш кичәсенә әзерләнә икән. Юк, шундый зур кызлары бар микән дип аптырамагыз!
    54
    0
    0
  • 20 мая 2018 - 13:14
    Виктор Колотов – футбол йолдызы Якташыбыз футболчы Виктор Колотов спорт карьерасын Юдинода һәм Яшел Үзәндә башлый һәм чын футбол йолдызына әйләнә.
    24
    0
    0
  • 20 мая 2018 - 11:59
    Банк исәп-хисапларыннан урлаулар өчен җәза көчәйтелгән Заман алга барган һәм электрон исәп-хисаплар, банк карталары киң кулланылышка кергән саен, шуларга бәйле хокук бозулар да була. Мошенниклык очраклары да арта.
    25
    0
    0
  • 20 мая 2018 - 10:48
    Күңелемдәгесен әйтәм Олы Ачасырның Татарстан урамында чүп контейнерларын көздән бирле түкмиләр, чүпкә батабыз, зинһар ярдәм итегез!
    67
    0
    0
  • 20 мая 2018 - 09:03
    Шәхси хуҗалыклар үзе өчен мал чалганда ветеринария белешмәсе кирәкми Терлекләр җирлектә махсус булдырылган урыннарда гына суелырга тиеш.
    40
    0
    0
  • 20 мая 2018 - 07:59
    Рәсемнәрдә – милли бизәкләр Яшел Үзән мөселман дөньясы киләчәк буынны тәрбияләү буенча үзеннән зур өлеш кертә. Менә апрель аенда гына шәһәр мәдрәсәсендә Коръән уку бәйгесе булып узса, хәзер район мөхтәсибәте балалар арасында «Милли бизәкләр» рәсем бәйгесе оештырды.
    43
    0
    0
  • 19 мая 2018 - 18:36
    Ачыктан-ачык: Илназ Гариповка әти булырга тәкъдим ясаганнар Популяр җырчы Илназ Гарипов белән соңгы арада әллә нинди хәлләр булып тора. Төрмәдә дә утырып чыкты, концертына памперслар да алып килделәр.
    78
    0
    0
  • 19 мая 2018 - 17:21
    «Хәзер ботымны кисеп бирәм!» дигәч, әнине кочып еладык Миңа 10 яшь. Кояшлы матур җәйге көн. Бөтен кеше бәйрәмгә, Сабан туена әзерләнә. Без, балалар да, матур күлмәкләр, яулыкларны хәзерлибез. Кинәт коточкыч хәбәр – сугыш. Аяз көнне яшен суккандай булды. Аптырау, елау... Менә шуннан башланды мәхшәр.
    85
    0
    1
  • 19 мая 2018 - 15:05
    Рәхмәт хаты Бакырчы авылында туып, хәзерге вакытта шушы авылда яшәүче, кадерле туганым, укытучым Рәхимулла кызы Рәйханә апа Зәйнуллинаның яңа гына табадан төшкән «Мин көзләргә гашыйк» һәм «Бакырчымда таңнар ата» дигән китапларын укып чыктым.
    102
    0
    1
  • 19 мая 2018 - 13:59
    Күчмә Кубок кемнәр кулында? Бөтендөнья бию көне уңаеннан Норлат мәдәният йортында зур бию бәйрәме булды: 23 авыл Күчмә кубокны алу өчен көч сынашты.
    91
    0
    0
  • 19 мая 2018 - 12:44
    Татар Наратлысы яңа һәйкәлле булды Татар Наратлысы авылы халкы быелгы язны, илебез өчен мөһим булган Бөек Җиңү көнен аеруча дулкынланып, шатланып каршы алды.
    51
    0
    0
  • 19 мая 2018 - 10:59
    Җәннәт капкалары ачык, уразада булыйк! Без, ниһаять, мөбарәк һәм рәхмәтле Рамазан аена кердек. Быел Ураза табигатьнең бик матур чорына туры килүе белән үзенчәлекле булыр.
    52
    0
    0
  • 19 мая 2018 - 09:34
    БДИны Идел аръягы мәктәбе укучылары Яшел Үзәндә тапшыра Әле генә башланган иде, уку елы кабат ахырына якынлаша. Димәк, бердәм дәүләт имтиханнарын тапшырырга да күп калмады. Укучылар, укытучылар, әти-әниләр өчен бик дулкынландыргыч һәм җаваплы чор җитә.
    66
    0
    0
Реклама
  • 23 октября 2017 - 14:24
    Защити себя!
  • Тормышыгызда нәрсәләрне үзгәртер идегез?
    Проголосовало 37 человек
  • Яшел Үзән – Җиңү язы һәркем күңеленә яшәү дәрте, рухи көч өсти
  • Мин авылны сайлыйм!
  • «Ашыгырга ярамый, без бит балаларны йөртәбез!»
  • Яшел Үзәндә төрле милләт балалары татар телендә шигырьләр укыды
  • «Дуслар чабышы» Маяк спорт комплексында узды
  • Бакырчыда Мәүлид бәйрәме
  • Яшел Үзән пассажир автотранспорт предприятиясендә ничек бәйрәм иттеләр?
  • Авыр атлетлар кабат Яшел Үзәндә
  • Бакырчыда каз өмәсе
  • Яшел Үзән полициясе бәйрәм итте (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • 8 мая 2018 - 10:44
    Сатам Авылда йорт сатам.
  • 8 мая 2018 - 10:27
    Сатам ЖБИ-кольца, брусчатка заводского производства.
  • 20 марта 2018 - 15:31
    Игътибар! Түбән Урысбага авыл җирлегенә сәркатип кирәк.
  • 18 мая 2018 - 07:21
    "Иң яхшы ишегалды" җәйге фотоконкурс старт ала Үзегезнең өй яны тирәсеннән фотоларыгызны җибәрегез.
    189
    0
    1
  • 19 мая 2018 - 08:02
    ЧӘЧҮ БЫЕЛ АВЫР БАРА Аграр ел, уңыш җыеп алу белән көзен тәмамлана һәм кырларга беренче трактор керерлек булгач, язын кабат башлана.
    185
    0
    0
  • 19 мая 2018 - 15:05
    Рәхмәт хаты Бакырчы авылында туып, хәзерге вакытта шушы авылда яшәүче, кадерле туганым, укытучым Рәхимулла кызы Рәйханә апа Зәйнуллинаның яңа гына табадан төшкән «Мин көзләргә гашыйк» һәм «Бакырчымда таңнар ата» дигән китапларын укып чыктым.
    102
    0
    1
  • 19 мая 2018 - 13:59
    Күчмә Кубок кемнәр кулында? Бөтендөнья бию көне уңаеннан Норлат мәдәният йортында зур бию бәйрәме булды: 23 авыл Күчмә кубокны алу өчен көч сынашты.
    91
    0
    0
  • 19 мая 2018 - 17:21
    «Хәзер ботымны кисеп бирәм!» дигәч, әнине кочып еладык Миңа 10 яшь. Кояшлы матур җәйге көн. Бөтен кеше бәйрәмгә, Сабан туена әзерләнә. Без, балалар да, матур күлмәкләр, яулыкларны хәзерлибез. Кинәт коточкыч хәбәр – сугыш. Аяз көнне яшен суккандай булды. Аптырау, елау... Менә шуннан башланды мәхшәр.
    85
    0
    1
  • 18 мая 2018 - 09:57
    Кан басымын үлчәгәндә җибәрелә торган хаталар   Йөрәк-кан тамырлары авыруларыннан Җир йөзендә бик күп кеше үлә. Һәм кан басымын  даими контрольдә тоткан очракта, үлемне кисәтеп була, диләр табиблар. Әмма тонометр белән кан басымын исәпләгәндә кеше бик күп хата лар җибәрә. Әгәр дә кан басымын дөрес үлчәсәгез, табиблар сезгә бәлки дару  да билгеләмәс. Сезнең игътибарга  Америка  йөрәк ассоциациясенең  (American Heart Association) җиде киңәшен тәкъдим итәбез.
    81
    0
    0
  • 19 мая 2018 - 18:36
    Ачыктан-ачык: Илназ Гариповка әти булырга тәкъдим ясаганнар Популяр җырчы Илназ Гарипов белән соңгы арада әллә нинди хәлләр булып тора. Төрмәдә дә утырып чыкты, концертына памперслар да алып килделәр.
    78
    0
    0
  • 18 мая 2018 - 13:45
    Бер минут эчендә йоклап китү Тиз арада бик нык йокыга талып бул икән. Бу методны үзләштерсәгез, теләсә кайсы ситуациядә йокларга була. Истә калдыру өчен гади формула : ”4-7-8”.
    75
    0
    0
Ночной режим