Яшел Үзән

Күчәре сынган арба

Сигезенче сыйныфка укырга керүем белән шатланганымны хәтерләмим, бик үк игътибар биреп җиткермәгәнмендер. Ә әнием яныннан беренче тапкыр авылдан читкәрәк чыгып китү минем өчен моңсу да, ямансу да булды.

Ул ачлык елларында, төннәрен басуларда эскерт астына коелган бөртекләр җыеп алып кайта да, ярма ташында ярып, безгә аш пешереп куя һәм эшкә китә. Ә син эшкә бармый кара! Без иртән, мәктәпкә барыр алдыннан, тамакны «туйдырып», белем тупларга китәбез. Кечерәк вакытымда башымнан узган кайгылы да, куркыныч та хәлләрне бүгенге аналар игътибарына язып калдырырга уйладым.
Ул вакытларда өскә-башка кияргә дә чамалы, кыскасы, тула оек белән чабата киеп йөрдек. Әнием туланы һәм киндер тукымаларны төннәрен йокламыйча үзе суга, шуннан өскә-башка киемнәр юнәтә. Хәллерәк кешеләргә ялланып эшләп, алардан безгә ярак­лы киемнәр алып кидерә иде. Күршебездәге «мулла җиңгәчәй»­нең авыл гармунчысы Фәнгыйль исемле малаеннан калган тире тун алып кайтып кидергәч, төнлә торып шул тунның җылылыгын тышта утырып «сынап» карадым. Күрсәгез иде, шул вакытларда шатлануымны, чөнки мин иптәшләрем белән бергә рәхәтләнеп, теләгәнчә уйнаячакмын һәм хәзер мәктәпкә дә укуымны калдырмыйча йөриячәкмен. Мин ул тунымны киеп озак еллар йөрдем әле. Аннары ул заманнарда тегүчеләр, һөнәрчеләр авылдан-авылга йөри иде. Алар, өйләрдә яшәп, кием-салым: сырма, сыр­ган фуфайка, тула оегы һәм башка кирәкле киемнәр тегәләр. Ниһаять, безнең өйдә дә тегүче миңа мамык сырып, кара сатиннан кыска сырма тегеп бирде. Бу кием минем тәнемдәге җылылыкны тотып торучы - туннан кала икенче кышкы киемем иде. Бу киемнәремнең кыяфәте, төсе хәзер дә күз алдымда ачык саклана. Мин аларны шатланып, куанып киеп йөрдем. Алар туза барды, ә мин буйга да, акылга да үсә тордым. Шатлыклы, кайгылы хәлләребезне дә үз дәрәҗәсендә аңларлык «зур кыз» - әниемнең ярдәмчесе була башладым.
Яз якынлашып, бозлар аккан чакның шомлы иртәсендә әнием безне уятты да, ашатып-эчергәч:
- Без чәчү орлыгына ерак юлга чыгабыз, сез үзегезне-үзегез хәстәрләп торыгыз, өйдә тәртип булсын, олы апагызның кушканнарын тыңлагыз, үтәгез, - дигән киңәшләрен биреп, атлы арбага утырып, чыгып та китте. Әнием­не озатканга шактый көн­нәр узса да, ә аның өйгә кайтып керә алганы юк. Безнең елашып борчылуларыбыз еш кабатлана башлады. Бик куркыныч ел фасылы бит, курыкмаслыкмы соң!? Юл өстендә Ык елгасын кичеп, бу як ярга чәчү орлыгын көймәдә чыгаргач, әниләр аны арбаларына төяп авылга кайтырга тиеш. Ләкин орлыкны ярның бу ягына чыгаручыларның көймәсе әйләнеп, хатын-кызлар су астына киткән, гомерләре шунда өзелгән. Күпме фаҗига, күпме күз яшьләре!?! Әниләремә яңадан орлык төяп килүчеләрне көткәнгә күрә озак торырга туры килгән. Бу орлыклар, Әгерҗе якларыннан ук атларга төяп, Ык ярына кадәр китерелгән. Көймәдә чыгарылган орлык­ларны олаулар белән алып кайтканда, әниемнең аты бик арыганга күрә, арба артыннан үзе этеп, атка ярдәм иткән. Ул башка йөкле атларны ашатып авылга кайтырга рөхсәт биргән. Үз атына ашатырга дигән азыкларын аларга биреп, кайтып җитү белән хәллерәк ат җигеп, каршы килергә кушкан.
Ул да түгел, хәлсезләнгән ат янына бүреләр килеп һөҗүм иткән чакта, арбаның күчәре сына һәм ат егыла. Әнием, кулындагы чыбыркысын шартлатып ач бүреләрне куркыта, әмма алар качарга бик ашыкмый. Шул вакыт атка дигән бер учма саламга ут төрткәч кенә бүреләрдән котыла. Ә менә сынган күчәр, күтәрәмгә калган атны, чәчү орлыгы төялгән йөкне нишләтергә? Кайтып киткән атларга да көн ярым вакыт кирәк. Аларны көтеп алырга да ышаныч юк диярлек. Чәчү орлыгына зыян салмыйча, аз гына булса да алга атларга кирәк, монда көтеп утыру үлем белән тиң. Атка ашатырга салам эскерты юлдан ерак, ә әниемә ашарга берни дә юк. Бу хәлдән ничек чыгарга? Чәчү орлыгының бөртегенә дә тияргә ярамый, граммы җитми икән, башың белән җавап бирәсең. Ә өйдә биш бала! Үзенеке өч һәм дүрәтәйнең ятимнәре - икәү! Шулай булгач, бар көчен җыеп күчәрне рәтләп арбага кидерергә тырышканда, күчәр әниемнең эч тиресен ертып җибәрә, эчәкләре күренеп ятканда, каршы яктан атлы ир белән хатын күренә.
Клара Филиппова.
Яшел Үзән
Тулырак - газетабызның 90нчы санында.

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 11 декабря 2017 в 14:29
    “Полукамушкалар” – милли мирасыбыз ТР Мәдәният министрлыгы боерыгы нигезендә Яшел Үзәндә “Француз акционерлык җәмгыяте”  заводының 1898 – 1900 елларда төзелгән торак йортлары  РФ халыкларының  мәдәни мирасы объектлары  реестрына кертелгән.
    2
    0
    0
  • 11 декабря 2017 в 11:36
    Айдар Галимов кызы Айгизәнең җырлавына ник каршы? Айгизәнең инстаграмдагы аккаунтына язылучылар, аның киенүе, җырлавы Риананыкын хәтерләткәнен белә. Чит илдә болай киенү нормаль күренеш булса, татар-башкорт мохитендә моны аңламаучылар да бар.
    61
    0
    0
  • 11 декабря 2017 в 10:41
    Татарстанда җылыта Синоптиклар фаразынча, иртәгә, 12 декабрьдә иртән Татарстанда һава температурасы -7 градус булачак.
    50
    0
    0
  • 11 декабря 2017 в 09:50
    Декабрьдә магнит давыллары Декабрьдә магнит бураннары еш була. Бу айда 4сеннән 7 декабрьгә кадәр тоташ магнит бураннары күзәтелде.
    24
    0
    0
  • 11 декабря 2017 в 08:09
    Яшел Үзәннән Данил Буранов «Голос-6» тамашасы ярымфиналына узды Данил чирекфиналда Валерий Меладзеның «Лимбо» җырын башкарды.
    35
    0
    0
  • 10 декабря 2017 в 20:52
    Гаиләгездә онкология очрагы бар икән, ешрак тикшеренеп торыгыз Хәзер яшьләр акылдан яза бугай. Кызымның кашларына һәм иреннәренә татуаж ясатасы килә. Бу куркыныч түгелме икән?
    33
    0
    0
  • 10 декабря 2017 в 18:19
    Нәсыйхәтләре калебне ныгыта, хәдисләре гыйлем өсти Яшел Үзән мөселманнары быел да Мәүлид бәйрәмен зурлап билгеләп үтте. Пәйгамбәребез Мөхәммәд (с.г.в.) дөньяга килгән көнне бәйрәм итү хәзер традициягә әйләнеп, динебезнең, телебезнең асыллыгын ассызыкларга мөмкинлек бирә. Шуның белән бергә бу кичә Россия­татар галиме, дин һәм җәмәгать эшлеклесе Галимҗан Баруди истәлегенә дә багышланды.
    35
    0
    0
  • 10 декабря 2017 в 16:05
    Җир мәсьәләсендә прокуратура таләбен суд аклаган Яшел Үзән прокуратурасы муниципаль район башкарма комитетында җир, аны бәяләү һәм милек турындагы законнарның үтәлешен тикшергәндә кайбер кимчелекләргә тап булган. Эшләмәгән генә хаталанмый дип дөрес әйтәләрдер инде.
    30
    0
    0
  • 10 декабря 2017 в 14:42
    Картлыкны кичектерүче продуктлар Кәбестә – барлык төре дә күз күремен, сөяк тукымасын һәм аң зирәклеген саклый.
    47
    0
    0
  • 10 декабря 2017 в 13:09
    Язылмыйча булдыра алмый, ничә яшьтә булса да Хөрмәтле «Яшел Үзән» редакциясе! Сезгә Вәсилә Шакирова исеменнән аның кызы яза.
    74
    0
    0
  • 10 декабря 2017 в 11:30
    Татарстан Росреестры — коррупциягә каршы Хөрмәтле гражданнар! Татарстан Росреестры коррупциягә каршы көрәшү алымы булган «ышаныч телефоны» 8(843) 255-25-77 турында исегезгә төшерә.
    0
    0
    0
  • 10 декабря 2017 в 10:09
    Яшел Үзән сандугачы «Татар моңы» җиңүчесе Казанда «Пирамида» күңел ачу үзәгенең концертлар залында IX «Татар моңы» халыкара яшь башкаручылар телевизион конкурсының гала-концерты зур күтәренкелек белән узды. Татар моңын, татар җырын яратучылар белән зал шыгрым тулы иде.
    89
    0
    1
  • 9 декабря 2017 в 20:22
    Әйдәгез, тормышны сайлыйк! Хәрәкәттә – бәрәкәт, диләр. Бу, чынлап та, шулайдыр. Дәү әниемнең сеңлесе 105 яшендә дөнья куйды. Шул орчык кадәр, катырак җил чыкса, очып китәрдәй карчыкның тик торганын хәтерләмим. 100 яшенә кадәр үзен-үзе карап, мунчасын ягып, тавыклар асрап яшәде. Сиксәненче дистәне ваклаучы кызын гел «утырма, йөр, йөрмәгәнгә авырта синең ул аякларың» дип тиргәр иде.
    137
    0
    0
Реклама
  • 23 октября 2017 в 14:24
    Защити себя!
  • Сез үз тормышыгыз белән канәгатьме?
    Проголосовало 52 человек
  • Авыр атлетлар кабат Яшел Үзәндә
  • Бакырчыда каз өмәсе
  • Яшел Үзән полициясе бәйрәм итте (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • Газовикларның риск зонасына васильеволылар да эләгә
  • Безнең кораблар Гарәп диңгезен иңли башлады
  • Маякта йозлэгэн казый жыелды. Нэрсэ булган???
  • МЕТЕОРда балалар өчен оештырылган ярыш
  • Юныс Сафиуллин белән очрашу кичәсе
  • 9 декабря 2017 в 09:48
    Яшел Үзәннең бердән-бер Хезмәт Герое янында кунакта
    9 декабрь - истәлекле көннәр календаренда иң мөһим даталарның берсе. 2007 елның февралендә РФ Дәүләт Думасы кабул иткән карар нигезендә, РФ Геройларын гына түгел, шулай ук, Советлар Союзы, Социалистик Хезмәт Геройларын, Изге Георгий һәм Дан орденнары кавалерларын да хөрмәтлибез. Чөнки ул - Россиядә Ватан Геройлары көне.
    90
    0
    0
  • 1 ноября 2017 в 10:53
    БЕЗ СЕЗНЕ КӨТӘБЕЗ! Белдерүләрегезне 5-67-02 телефоны аша яки Гоголь ур, 23а йортына килеп калдыра аласыз.
  • 8 декабря 2017 в 15:41
    Ләйсән Таишева ни өчен улына гадәти булмаган исем кушкан? Ел башында Ләйсән белән интервью эшләгәндә “Кайчан бәби алып кайтасыз?” – дип сораган идек, ул: “Кияүгә чыкканчы, кайчан кияүгә чыгасың?” – дип йөдәтә иделәр, хәзер игътибар бәбигә күчте. Малай яки кыз алып кайткач: “Аңа иптәшкә тагын берәрне алып кайтыгыз инде”, - дип йөдәтерләр. Бәбигә кагылышлы сорауга мин: “Кайчан туса – шунда була”, - дип җавап бирәм. Ул бит бер безнең теләктән генә тормый”, - дип җавап биргән иде.
    314
    0
    0
  • 9 декабря 2017 в 18:07
    Соңарган әманәт Авылыбызның үткәне турында истәлекләр туплаганда күп кенә материалны Рабига апа Дәминовадан яздырып алган идек. Ул сугыш елында һәм соңрак та авыл Советы рәисе булып эшләгәнгә, авылның яшәешен, сулышын белгән кеше. Мәктәптәге очрашуларда аның төгәл көне-сәгате белән хәтерләп әйткән, сөйләгәннәре күз алдымда.
    236
    0
    3
  • 9 декабря 2017 в 15:02
    Яшел Үзән шәһәрендә истәлекле вакыйга 16 ел элек нигез салына башлаган һәм бөтен шәһәр халкы, предприятиеләр ярдәме белән төзелеп сафка баскан һәм шәһәрнең архитектура үзәгенә әверелгән үзәк мәчет - Җәмигъ мәчете рәсми ачылды.
    159
    0
    2
  • 9 декабря 2017 в 12:32
    Яшел Үзән районында “Лексус” һәм йөк машинасы “маңгайга-маңгай” бәрелешкән Юл һәлакәте Яшел Үзән районында М7 федераль трассаның 746нчы чакрымында булган.
    158
    0
    0
  • 9 декабря 2017 в 11:17
    Салават Фәтхетдинов быелгы «Татар җыры»нда катнашу турында: «Минем башка анда чыгыш ясарга теләгем юк» Былтыр узган «Татар җыры» башкалардан аерылып торды: берьюлы ике «барс» алганнар булды, мәрхүмә Хәния Фәрхигә беренче «барс»ын кабат тапшырдылар һәм... тамашада Салават Фәтхетдинов чыгыш ясамады. Ул көнне эстрадабыз мэтры Мәскәүдә сольный концертын куйды. Әлбәттә, аның булмавы күпләрне шаккатырды.
    147
    0
    0
  • 9 декабря 2017 в 20:22
    Әйдәгез, тормышны сайлыйк! Хәрәкәттә – бәрәкәт, диләр. Бу, чынлап та, шулайдыр. Дәү әниемнең сеңлесе 105 яшендә дөнья куйды. Шул орчык кадәр, катырак җил чыкса, очып китәрдәй карчыкның тик торганын хәтерләмим. 100 яшенә кадәр үзен-үзе карап, мунчасын ягып, тавыклар асрап яшәде. Сиксәненче дистәне ваклаучы кызын гел «утырма, йөр, йөрмәгәнгә авырта синең ул аякларың» дип тиргәр иде.
    137
    0
    0
  • 8 декабря 2017 в 11:59
    «Татар Авылы»на – Президент гранты Исак авылында урнашкан «Татар Авылы» этнографик музее РФ Президенты грантына лаек булды.
    122
    0
    0
  • 8 декабря 2017 в 08:25
    Яшел Үзәндә Җәмигъ мәчете ачыла Тантанада мөфти Камил хәзрәт Сәмигуллин, мөфти Тәлгать хәзрәт Таҗетдин, Яшел Үзән район башлыгы Александр Тыгин һ.б. катнаша.
    102
    0
    0