Яшел Үзән

ТИҢДӘШСЕЗ БАТЫРЛЫК КҮРСӘТЕП

Билгеле булганча, 1941-1942 еллардагы көзге-кышкы сугышлар барышында, бигрәк тә Мәскәү тирәсендәге сугышларда, немец-фашист басып алучылары әле тулаем «сындырылмаган» иде. 1942 елның җәе безнең өчен бик авыр башланды. Фашистик Германия бу вакытка СССРның байтак җирләрен басып алырга өлгергән иде. Ватаныбыз Донбасс һәм кайбер башка төбәкләрдә чыгарылган күмердән, Кривой Рог төбәге тимер...

Билгеле булганча, 1941-1942 еллардагы көзге-кышкы сугышлар барышында, бигрәк тә Мәскәү тирәсендәге сугышларда, немец-фашист басып алучылары әле тулаем «сындырылмаган» иде. 1942 елның җәе безнең өчен бик авыр башланды. Фашистик Германия бу вакытка СССРның байтак җирләрен басып алырга өлгергән иде. Ватаныбыз Донбасс һәм кайбер башка төбәкләрдә чыгарылган күмердән, Кривой Рог төбәге тимер рудасыннан, Никополь яны марганецыннан, көньяк өлкәләрнең металлургия заводлары продукциясеннән мәхрүм ителгән иде. Оккупациядә калган өлкәләрдә элек илебезнең 45 процент чамасы халкы яши, икътисад продукциясенең 1/3 өлеше эшләнә иде. Тимер юл челтәренең яртысы, 71 млн га чәчү җирләре һәм 109 млн баш терлек дошман кулында калды.
Япон империалистларының да форсаттан файдалану мөмкинлеген истә тотканга күрә, Ерак Көнчыгыш чик буйларында без байтак кына гаскәр тотарга мәҗбүр булдык.
Гитлер 1942 елның гыйнвар башында ук Япония илчесе белән булган әңгәмәсендә: «Советлар инде киләсе җәйдә үк тар-мар ителәчәк», - дип белдергән иде.
1942 елның июль урталарында фашистлар Дон елгасының Иделгә таба дугаланып кергән өлешенә килеп җитә. Идел буендагы тарихи зур сугыш шуннан башланып китә.
Дошман шактый зур тизлек белән алга - Сталинградка таба омтыла. 1942 елның җәй һәм көз айларында Совет дәүләтенең яшәү-яшәмәве шушында хәл ителде. Шул көннәрдә, совет сугышчыларының тәртибен һәм рухын күтәрү, саклау чараларын ныгыту йөзеннән, бик катгый фәрман дөнья күрә. Бу - 1942 елның 28 июлендә СССР Оборона халык комиссары имзалаган 227нче приказ була. Анда мондый юллар бар: «Дошман яу кырына бөтен көчен ташлады, зур югалтуларга да карамастан, алга бара, Советлар иленә мөмкин кадәр тирәнрәк үтеп керергә ниятли, яңадан-яңа өлкәләрне яулый, безнең авыл һәм шәһәрләрне җимерә, совет халкын җәберли, үтерә.
Ватаныбыз авыр көннәр кичерә. Әмма ничек кенә кыен булмасын, без дошман явын башта туктатырга, аннары тар-мар итәргә бурычлыбыз. Немецлар паникерлар күзаллаганча ук көчле түгел. Алар соңгы җегәрләрен туплап көчәнә. Якындагы берничә айда бирешмәсәк, түзсәк - димәк, җиңү безнеке булачак. Болай эшли алабызмы соң без? Башта тоткарлап, аннары дошманны көнбатышка таба «тәгәрәтә» алабызмы? Әлбәттә. Чөнки тылда безнең завод-фабрикаларыбыз яхшы эшли; самолет, танк, миномет һәм туплар торган саен күбрәк җитештерелә һәм фронтка күбрәк озатыла.
Безгә нәрсә җитми соң? Әйе, безнең рота, батальон, полк, дивизияләрдә, танк частьлары һәм авиаэскадрильяләрдә тәртип аксый, дисциплина чамалы әле. Безнең төп җитешсезлегебез хәзергә шул. Әгәр дә без хәзерге хәлебезне яхшыртыйк һәм Ватаныбызны саклап калыйк дисәк, армиядә ныклы дисциплина, үрнәк тәртип булдырырга тиешбез.
Паникерлар һәм куркаклар кичекмәстән юк ителергә тиеш. Бүгеннән башлап һәр кызылармеец, политработник һәм командир корыч дисциплинага буйсынырга, югары командование әмереннән башка бер адым да чигенмәскә тиеш».
Бу приказның эчтәлеге тиз арада барлык сугышчыларга җиткерелә. Дошманга каршы тору сизелерлек арта. Чигенүчеләргә карата катгый чаралар күрелә. Әйтик, 1942 елның 1 августыннан 15 октябренә кадәр Сталинград сугышы махсус бүлек хезмәткәрләре 140 мең чигенүче совет хәрбиләрен туктата, алгы ут сызыгыннан рөхсәтсез чигенгән өчен 4 мең сугышчыны кулга ала, 1 меңнән артыгы атып үтерелә, 28 меңе штраф роталарга озатыла.
Гомумән, Сталинград сугышы чорында хәрби трибунал тарафыннан барысы 13 мең совет солдаты һәм офицеры, рөхсәтсез чигенгән өчен, атарга хөкем ителә.
Илебез язмышы хәл ителгән бу сугышларда Татарстан вәкилләре, татар халкының ул һәм кызлары үзләрен аямыйча сугышты, кыю һәм батыр булдылар.
Әхәт САДРИЕВ,
9нчы лицейның Бөек Ватан сугышы тарихы музее җитәкчесе, Россия хәрби-тарихи фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы, Татарстанның атказанган укытучысы
(Дәвамы бар).

Теги: 250
Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 20 января 2018 в 20:27
    Мулла Иле егете бит ул! Узган елның декабрь ахырында Яшел Үзән шәһәре һәм районының 50 сәләтле укучысы музыка театрының колонналы залында башлык Александр Тыгин белән очрашты. Мондый бәхет республика, бөтенроссия буенча фән олимпиадаларында, иҗади бәйгеләрдә, билгеле спорт ярышларында җиңү яулаган, иҗтимагый тормышта актив катнашкан балаларга елмайды. Башкаларга үрнәк булып торган укучыларның әти-әниләре дә чакырулы иде.
    25
    0
    0
  • 20 января 2018 в 18:40
    «Бакырчымда таңнар ата» Әй, Бакырчым, минем туган җирем, Тирә-якта сиңа тиңнәр юк! Туган авылының чын патриоты, аның әле бик күп гасырлар яшәвен бар булганы белән теләп, киләчәге, язмышы өчен ихлас борчылучы шәхес, бакырчылы Рәйханә Зәйнуллинаның «Бакырчымда таңнар ата» дип тирән мәгънә салынган исем астында 287 битле китабы яңа гына табадан төшеп, дөнья күрде.
    36
    0
    0
  • 20 января 2018 в 16:59
    Рамил Әсхәдуллин: «Әти безнең белән аралашмыйча яшәсә, трагедия булыр иде» Рамил Әсхәдуллин күпләргә Гамил Әсхәдуллинның улы һәм «Мунча ташы» театрында җырлап йөрүче егет буларак таныш. Җырлаудан кала, аранжировка, көйләр язу белән дә шөгыльләнә ул. Мәктәптә укыганда егетнең каратэ белән шөгыльләнәсе килсә, Гамил абый аны оста баянчы итеп күрергә тели.
    24
    0
    0
  • 20 января 2018 в 15:26
    Күңелемдәгесен әйтәм Идел катса да, шатлык китермәде. Авылга барыбер юл кыскармады. Боз кичүе - бер якка 170 сум. Артык кыйммәт. Әйләнгечтән кайтырга туры киләчәк.
    35
    0
    0
  • 20 января 2018 в 14:05
    Аерылышкач та хатынның баласына алимент түләргәме? – Бер хатынга өйләнеп аның баласын уллыкка алырга телим. Аерылыша калсак аның алимент таләп итмәячәге турында өйләнешү килешүендә (брачный контракт) язып буламы? Баласын да, үзен дә минем торакта теркәгән очракта, шулай ук аерылыша-нитә калсак, проблемалар булмасмы икән?
    19
    0
    0
  • 20 января 2018 в 12:50
    «Яшел Үзән» остаханәсе Кыш – кошларга аеруча авыр ел фасылы. Чөнки нәкъ менә бу вакытта аларга азык табуы авырая. Һәм кошлар безнең ярдәмгә мохтаҗ. Моның өчен әйдәгез җимлекләр ясыйк. Ә аны ясау ысуллары бихисап. Без сезгә иң гадиен тәкъдим итәбез.
    25
    0
    0
  • 20 января 2018 в 11:12
    Сайлауларга бар да әзер 2018 ел сайлауларының кайчан буласы инде һәркемгә мәгълүм – бу 18 март. Шулай ук, 6 елга президентлыкка кемнәрнең кандидат булып торуларын да һәркемнең беләсе килде. 12 гыйнвар төнендә бусы да ачыкланды. Исән-имин, билгеләнгән датаны җиткереп, күңелебезгә хуш килгән ил башлыгын гына сайлыйсы калды.
    29
    0
    0
  • 20 января 2018 в 09:52
    Урамда – кыш... Чана, чаңгы шуар чак Спорт белән шөгыльләнү бүген, чынлап та, модада. Элек тә чаңгыда, тимераякта шуа, хоккей уйный идек инде, диярсез. Шулайдыр да, тик бүген авылларда, берсеннән-берсе күреп, сәламәт яшәү рәвеше алып барырга омтылучыларның көннән-көн артуы үзенә бер күңелле. Авылны һич кенә дә кышкы йокыга талган дип әйтеп булмый, җәмәгать. Киресенчә, кичен салада икенче тормыш башлана гына әле.
    40
    0
    0
  • 20 января 2018 в 08:40
    Дмитрий Рогозин: «Без сезнең эштән канәгать» А.М.Горький исемендәге Яшел Үзән заводында 22160 проектындагы патруль корабле сериясендә алтынчы корабльгә нигез салу тантанасы булды.
    22
    0
    0
  • 19 января 2018 в 19:47
    Яшел Үзәндә татар телен өйрәнергә теләүчеләр шактый җыелган Яшел Үзәндә мәчетләр оештырган татар теле курсларында тел һәм дини, милли, кыйммәтләр турында сөлиячәкбез, - ди Яшел Үзән имам-мөхтәстибе.
    63
    0
    0
  • 19 января 2018 в 16:27
    Татарстанда -25 градуска кадәр суыта Урыны белән бераз кар явачак.
    52
    0
    0
  • 19 января 2018 в 15:32
    Ялганга ышанмагыз! Татарстан Республикасында пенсионерларга Пенсия фондының биш мең сум күләмендә акча түләү белән бәйле мошенниклык очраклары күзәтелгән. Әмма бу хәбәр дөреслеккә туры килми, быел андый өстәмә түләү көтелми.
    62
    0
    0
  • 19 января 2018 в 14:22
    Иң кайнар яңалыклар Олы Яке мәктәбе укучылары бу көннәрдә тырышып җимлекләр ясый. Алардан мәктәптә күргәзмә оештырылачак. Аннан төрле номинациядә җиңүчеләр ачыкланачак. Җимлекләрне өйләренә алып кайтып элгәннән соң, укучылар күзәтүләрен проект эшендә тәкъдим итәчәк.
    92
    0
    0
Реклама
  • 23 октября 2017 в 14:24
    Защити себя!
  • Бакырчыда Мәүлид бәйрәме
  • Яшел Үзән пассажир автотранспорт предприятиясендә ничек бәйрәм иттеләр?
  • Авыр атлетлар кабат Яшел Үзәндә
  • Бакырчыда каз өмәсе
  • Яшел Үзән полициясе бәйрәм итте (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • Газовикларның риск зонасына васильеволылар да эләгә
  • Безнең кораблар Гарәп диңгезен иңли башлады
  • Маякта йозлэгэн казый жыелды. Нэрсэ булган???
  • МЕТЕОРда балалар өчен оештырылган ярыш
  • Юныс Сафиуллин белән очрашу кичәсе
  • 19 января 2018 в 10:17
    Яшел Үзән районыннан чыккан батырларны ил белергә тиеш
    Уважаемые читатели! Скоро наша страна будет отмечать 73-летие Великой Победы над фашистской Германией. На протянувшихся от Северного Ледовитого океана до Черного моря фронтах Великой Отечественной войны наши земляки из дер. Паново проявляли мужество и отвагу. Благодаря рассекреченным в 21 веке архивным документам можно написать о каждом солдате и офицере, участвовавшим в ВОВ. Сегодня сообщаем о героях, чьи подвиги стали нам известны. Они были призваны различными городскими и районными военкоматами Советского Союза, в том числе Нурлатским и Зеленодольским военкоматами ТАССР.
    89
    0
    0
  • 1 ноября 2017 в 10:53
    БЕЗ СЕЗНЕ КӨТӘБЕЗ! Белдерүләрегезне 5-67-02 телефоны аша яки Гоголь ур, 23а йортына килеп калдыра аласыз.
  • 18 января 2018 в 14:42
    Дөрләп янган автобус эчендә 52 кеше һәлак булган (ВИДЕО) Фаҗига Казахстанда булган. 52 кеше тереләй янып үлгән, нибары 5 кеше генә чыгып котыла алган.
    213
    0
    0
  • 17 января 2018 в 13:18
    Билгеләнү 2018 елның 9 гыйнварында Яшел Үзән РУЭСы җитәкчесе итеп Шабалдашов Владимир Николаевич билгеләнде.
    198
    0
    0
  • 17 января 2018 в 15:20
    Бәхетле дә инде Бакырчы балалары! (Фото) Чынлап та, бәхетле. Кечкенә генә авылда яшәсәләр дә, шәһәрдәге яшьтәшләреннән бер генә ким җирләре дә юк.
    196
    0
    1
  • 17 января 2018 в 11:49
    Кар машиналарын тикшерәләр ТРның Дәүләт техник күзәтчелеге идарәсе башка күзәтчелек һәм хокук саклау органнары белән берлектә 2018 елның 15 гыйнварыннан 7 мартка кадәр республика территориясендә “Кар машинасы-2018” профилактик чарасын уздыра башлады.
    133
    0
    1
  • 18 января 2018 в 16:47
    Белдерү 26 гыйнварда 10 сәгатьтә "Родина" мәдәният сарае китапханәсе уку залында Яшел Үзән муниципаль районы авылларында һәм шәһәре мәктәләрендә "Илһам чишмәсе" иҗат берләшмәсендәге шигырьгә гашыйк укытучыларның - барысын да милли-мәдәни үзәкнең киңәйтелгән утырышына чакырабыз.  
    128
    0
    0
  • 18 января 2018 в 11:28
    Чүп яндыру заводы төзелә. Кайда икән? Татарстан Экология министрлыгы сайтында «АГК-2» компаниясе көнкүреш калдыкларын яндыручы заводның Яшел Үзән районында төзелергә мөмкин дип хәбәр ителә.
    122
    0
    0
  • 17 января 2018 в 08:32
    Россиядә иң кирәкле даруларның бәясе арзанайды Бу - әлеге категориягә кергән дару бәяләрен җайга салуда дәүләт сәясәте белән бәйле, дип искәрттеләр РФ Сәламәтлек саклау министрлыгында.
    110
    0
    0
  • 17 января 2018 в 16:41
    100
    0
    0